Nhiệt độ đêm cao hơn gây tử vong nhiều hơn ban ngày tại Barcelona

Hai nghiên cứu do nhóm đa ngành của Universitat Politècnica de Catalunya (UPC) khẳng định nhiệt độ đêm cao có liên quan đến nhiều ca tử vong hơn nhiệt độ ban ngày tại Barcelona trong giai đoạn 2007-2018. Cụ thể, 721 ca tử vong được ghi nhận liên quan đến nhiệt độ tối thiểu cao, trong khi 571 ca liên quan đến nhiệt độ cực đại ban ngày. Thành viên nhóm nghiên cứu bao gồm các tiến sĩ Blanca Arellano, Josep Roca, Dolors Martínez và Carina Serra.

Sự khác biệt này xuất phát từ hiện tượng "nóng lên ban đêm nghiêm trọng" ở Barcelona, do không khí được làm mát ban ngày bởi luồng gió biển nhưng thiếu gió vào ban đêm để hạ nhiệt thành phố. Kết quả là nhiệt độ đêm tăng cao gây khó khăn trong việc nghỉ ngơi, ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe cộng đồng và làm gia tăng tỷ lệ tử vong.

Số liệu từ những thập kỷ gần đây cho thấy Barcelona đã trải qua sự tăng nhiệt trung bình 3,22°C từ năm 1971 đến 2025, mức tăng cao hơn đáng kể so với mức trung bình 1,96°C của Tây Ban Nha và 1,29°C của toàn cầu. Nhiệt độ tối thiểu tăng tới 3,87°C so với mức tăng 2,57°C của nhiệt độ tối đa do đặc điểm địa lý và hiện tượng thiếu gió biển về đêm.

Yếu tố đô thị như mật độ dân cư cao, bề mặt không thấm nước rộng và thiếu cây xanh cũng làm trầm trọng thêm vấn đề giữ nhiệt vào ban đêm. Theo các chuyên gia, tình trạng này khiến hiện tượng "nóng lên ban đêm" trở thành một "kẻ giết người thầm lặng" tác động tiêu cực đến sức khỏe và tiện nghi sinh hoạt.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh hệ thống cảnh báo nóng của Bộ Y tế Tây Ban Nha hiện chỉ dựa vào nhiệt độ tối đa, bỏ qua vai trò của nhiệt độ tối thiểu vào ban đêm. Điều này ngụ ý rằng nhiệt độ ban đêm không ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe hoặc mức rủi ro đã được tính gộp trong các cảnh báo về nhiệt độ cao ban ngày, đồng nghĩa với việc nghỉ ngơi ban đêm được coi là thời gian thoát khỏi nguy cơ sức khỏe.

Tuy nhiên, với bằng chứng về tỷ lệ tử vong gia tăng do nhiệt độ tối thiểu cao, các chuyên gia kêu gọi cập nhật các hệ thống cảnh báo để bao gồm cả nhiệt độ đêm nhằm phản ánh chính xác hơn tác động sức khỏe. Hiện tượng này còn được gọi là nghịch lý "No heat escape paradox" khi không có cách nào tránh khỏi cái nóng ngay cả vào ban đêm.

Dân số trên 65 tuổi dự kiến sẽ vượt 700.000 vào năm 2050, đặc biệt nhạy cảm với nhiệt độ cao. Độ tuổi này chiếm đến 88% số ca tử vong do nhiệt ghi nhận ở vùng Barcelona năm 2025. Vì vậy, nhóm nghiên cứu đề xuất hệ thống cảnh báo nhiệt phân biệt theo nhóm tuổi để bảo vệ hiệu quả hơn người cao tuổi.

Bên cạnh vấn đề sức khỏe, nhu cầu làm mát trong thành phố cũng tăng đáng kể, gấp ba lần nhu cầu sưởi ấm, với mức tiêu thụ năng lượng làm mát lên tới 2,5 triệu kWh mỗi năm và chiếm 30% trong đó xảy ra vào ban đêm. Điều này cho thấy nhu cầu tiêu chuẩn năng lượng của các tòa nhà phải được điều chỉnh phù hợp với khí hậu hiện đại, không dựa theo kết quả tính toán dựa trên điều kiện quá khứ.

Nghiên cứu kêu gọi thay đổi cách đánh giá chứng nhận năng lượng các tòa nhà ở Tây Ban Nha, với các ngưỡng nhiệt độ làm lạnh và làm ấm được điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế hiện tại, đồng thời phân biệt rõ ràng giữa tải nhiệt ban ngày và ban đêm. Hơn nữa, đặc biệt cần chú trọng vấn đề nhiệt ẩn (heat latent) trong đánh giá hiệu quả năng lượng.

Hai công trình nghiên cứu bao gồm "Vulnerability of Older Adults to Heatwaves: the Barcelona case" và "Climate classification and energy efficiency of buildings. A new climate classification for the energy efficiency of buildings in Spain" hiện đang trong quá trình xuất bản, dự kiến mang lại cái nhìn toàn diện hơn cho chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu tại Barcelona.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.