Báo cáo mới công bố nguyên nhân gây ra thảm họa tảo độc ở Nam Úc

Sau hơn 18 tháng điều tra, chính phủ Nam Úc đã công bố một báo cáo chi tiết, làm sáng tỏ các yếu tố môi trường phức tạp góp phần tạo nên hiện tượng tảo độc tồi tệ nhất từng ghi nhận ở bang này. Báo cáo xác định ba nguyên nhân chính gồm nước lũ tràn, sự lên bờ của dòng biển và một đợt nhiệt biển kéo dài nhưng không tồn tại "điểm kích hoạt" duy nhất cho sự kiện này.

báo cáo sơ bộ được Viện Nghiên cứu và Phát triển Nam Úc (SARDI) thực hiện nhằm làm rõ các yếu tố dẫn đến sự phát triển của tảo độc. Tháng 2 năm nay, chính quyền Nam Úc từng nói hiện tượng này xảy ra do sự "giao thoa" của nhiều yếu tố, trong đó có việc tăng lượng dinh dưỡng từ lũ sông Murray.

Dù báo cáo được ký ngày 15/5, việc công bố bị trì hoãn, gây phản ứng từ một số nhóm, tiêu biểu là Thượng nghị sĩ Greens Sarah Hanson-Young. Bà cáo buộc chính quyền bang chậm trễ và thiếu trung thực khi đánh giá về tác động độc hại của tảo đối với cộng đồng và môi trường. "Từ đầu, họ đã không hành động kịp thời và thiếu sự quan tâm cần thiết," bà nói.

Bộ trưởng Công nghiệp Chính Nam Úc Clare Scriven giải thích sự chậm trễ do quy trình cần thiết, bao gồm việc báo cáo phải được đánh giá bởi Lực lượng đặc nhiệm Tảo độc và qua các bước thẩm định từ nhóm chuyên gia độc lập ở Tasmania và Mỹ.

Trong khi đó, nhà sinh thái học Faith Coleman, người từng từ chức khỏi Ban Tư vấn Khoa học về Tảo độc Nam Úc, phản đối việc báo cáo phải trải qua quá trình thẩm định kéo dài từ tháng 4 đến nay, cho là không cần thiết. Song bà cũng khen ngợi chính phủ về sự minh bạch và cho rằng phát hiện sẽ hữu ích cho tương lai.

Báo cáo cho biết, sự địa phương hóa nguồn nước tràn từ lũ, sự lên bờ của dòng biển lạnh dưới đáy, cộng với một đợt nhiệt biển chưa từng có tạo ra điều kiện thuận lợi để tảo độc phát triển mạnh. Đặc biệt, đợt nhiệt biển khiến nước yên tĩnh, ít gió, lớp nước phân tầng rõ rệt, tạo môi trường lý tưởng cho loại tảo Karenia phát triển.

Phân tích dữ liệu quy mô nhiều thập kỷ cho thấy tảo độc xuất hiện sau một giai đoạn dài môi trường được tiền xử lý - đó là điều kiện sẵn sàng cho sự bùng phát tảo độc nghiêm trọng.

Giáo sư Mike Steer - giám đốc điều hành SARDI cho biết, nghiên cứu đã cho thấy không có một nguyên nhân "đích thực" duy nhất. "Đó là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau. Hiểu được cơ chế này rất quan trọng, đặc biệt nếu chúng ta muốn phát triển hệ thống dự báo tảo độc ở Nam Úc hay toàn Australia," ông nhấn mạnh.

Ông thừa nhận vẫn còn nhiều khoảng trống về dữ liệu và khẳng định sẽ tiếp tục thu thập và bổ sung thông tin trong tương lai. Đáng chú ý, ông cũng ngạc nhiên về tốc độ hoàn thành báo cáo nhanh hơn dự kiến.

Bộ trưởng Clare Scriven cho biết, hiện chưa có biện pháp ngăn chặn hoàn toàn hiện tượng tảo độc, nhưng những nghiên cứu này sẽ giúp bang chuẩn bị tốt hơn cho các sự kiện tương tự.

Faith Coleman đề nghị chính phủ cung cấp thêm dữ liệu chi tiết về nhiều loài tảo độc khác chứ không chỉ riêng Karenia, đồng thời kêu gọi thay đổi cách đánh giá vai trò của sông Murray trong sự kiện, vì điều này ảnh hưởng đến quản lý dòng sông quan trọng nhất của quốc gia.

Hiện tượng tảo độc gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái biển ven bờ Nam Úc, làm chết nhiều sinh vật biển quan trọng. Giáo sư Steer nhận định, mỗi câu hỏi khoa học được trả lời lại mở ra nhiều vấn đề mới do tính phức tạp của môi trường biển và cơ chế phát triển đa dạng của tảo độc.

Báo cáo sẽ là nền tảng vững chắc để văn phòng nghiên cứu mới tiếp tục làm việc liên ngành cùng các cơ quan trong và ngoài nước, nghiên cứu các phản ứng hóa học sinh học của các loài tảo, vai trò của môi trường trong sự kéo dài hiện tượng tảo, cũng như tác động lên ngành thủy sản và các hệ sinh thái biển.

Ông nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng không phải là để lại ký ức về thảm họa mà là để xây dựng khả năng ứng phó hiệu quả hơn trong tương lai. "Chúng tôi tập trung nâng cao khoa học và hiểu biết nhằm chuẩn bị tốt hơn cho những lần bùng phát tiếp theo," ông nói.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.