Zelenskyy trải qua tuần sóng gió nhất kể từ khi chiến tranh nổ ra

Thời gian gần đây, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy phải đối mặt với tuần lễ nhiều biến động nhất từ khi cuộc chiến với Nga bùng nổ. Sự quyết định gây tranh cãi của ông trong việc cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov chỉ sau sáu tháng nhậm chức đã khiến dư luận Ukraine bức xúc, gây ra các cuộc biểu tình lớn tại nhiều thành phố lớn trong nước.

Động thái này được xem như một bước đi có phần tự mình tạo ra khủng hoảng, tương tự như cuộc khủng hoảng một năm trước khi ông từng gây bất mãn với việc hạn chế độc lập của các cơ quan chống tham nhũng. Tuy nhiên, lần này mức độ phản ứng xã hội còn lớn hơn khi Fedorov là một nhân vật được giới trẻ và nhiều cán bộ quân sự đánh giá cao vì tinh thần đổi mới.

Cuộc xung đột trong đội ngũ lãnh đạo quân sự được xem là nguyên nhân chính của biến động gần đây. Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov vốn theo hướng đổi mới, tập trung vào công nghệ như chiến tranh tự động và sử dụng drone, trong khi Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky lại theo lối mòn truyền thống, được nhiều người gọi là có tư tưởng cũ kỹ và thiên về cách làm cũ kỹ trong quân đội.

Sự đối đầu giữa hai tư duy này đã khiến cho mối quan hệ giữa hai nhân vật căng thẳng, ảnh hưởng tiêu cực tới khả năng phối hợp và hiệu quả chiến đấu. Syrsky từng có nhiều thành tích quân sự xuất sắc như bảo vệ Kyiv năm 2022 và cuộc phản công ở Kharkiv, nhưng cách tiếp cận khá rủi ro và hạn chế công nghệ của ông được nhiều quân nhân trẻ cho là không phù hợp với chiến trường hiện đại.

Trước sức ép từ các cuộc biểu tình kéo dài suốt sáu ngày, Tổng thống Zelenskyy đã phải thay đổi nhân sự cấp cao trong quân đội thêm một lần nữa khi cách chức Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky, thay thế bằng tướng Mykhailo Drapaty, đồng minh thân cận của Fedorov và cũng là người ủng hộ mạnh mẽ đổi mới công nghệ trong quân đội.

Drapaty được đánh giá vừa có tư duy đổi mới, vừa có kinh nghiệm chiến trường và khả năng quản lý có tính nhân văn hơn người tiền nhiệm. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy một sự chuyển giao quyền lực thế hệ và thay đổi lớn trong cách Ukraine điều hành quân đội trong bối cảnh chiến tranh vẫn diễn biến phức tạp.

Sự kiện thay đổi nhân sự này không chỉ thể hiện sự ảnh hưởng của áp lực xã hội lên quyết định chính trị mà còn có thể định hình lại cách thức quân đội Ukraine vận hành và chiến đấu. Một số quan chức trong chính phủ Zelenskyy thừa nhận rằng những mâu thuẫn nội bộ và khủng hoảng như thế này có thể là cơ hội để Nga khai thác, làm suy yếu quyền lực cũng như uy tín của Tổng thống Ukraine trong bối cảnh quân sự đang có sự dao động.

Mặc dù chưa rõ liệu Fedorov có được phục hồi chức vụ hay không, nhưng áp lực từ người dân và các thế hệ trẻ trong quân đội đang ngày càng thể hiện rõ sự ủng hộ dành cho hướng tiếp cận đổi mới với công nghệ cao. Sự kiện này phản ánh sự đấu tranh giữa thế hệ mới và cũ trong quân đội Ukraine giữa lúc chiến tranh đang tiếp diễn và có thể thay đổi cách Ukraine đối phó với những thách thức trong tương lai.

Trong thời gian giữ chức vụ, Fedorov thúc đẩy chiến lược sử dụng drone làm vũ khí chính, gây thiệt hại lớn cho cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga và làm gián đoạn tuyến tiếp vận của đối phương ở Crimea. Tuy nhiên, Tổng tư lệnh Syrsky lo ngại sự tập trung quá nhiều vào công nghệ này làm giảm ngân sách dành cho các loại đạn dược truyền thống quan trọng như pháo binh.

Sự căng thẳng này khiến các lãnh đạo quân sự đôi bên tìm cách hạ thấp nhau. Fedorov tiến hành các cuộc kiểm toán phát hiện nhiều chi tiêu vượt mức, bắt cán bộ phải trải qua máy phát hiện nói dối và cản trở các hợp đồng quân sự có dấu hiệu hưởng lợi cá nhân. Trong khi đó, Syrsky lại tạo thêm các lữ đoàn mới, chia nhỏ các đơn vị mạnh nhằm duy trì thế lực, làm khó các cải cách kỹ thuật theo hướng đổi mới.

Sự xung đột ý tưởng giữa hai bên phản ánh thách thức to lớn của Ukraine trong việc cân bằng giữa đổi mới công nghệ và duy trì năng lực quân sự truyền thống trong cuộc chiến đang nghiêng về sự phối hợp các chiến thuật khác nhau.

Cuộc biểu tình đòi Zelenskyy phải thay đổi bộ máy lãnh đạo quân sự cho thấy vai trò của xã hội dân sự trong một nền dân chủ vẫn còn sống động ở Ukraine, điều mà theo nhiều người là khác biệt rõ rệt so với Nga, nơi các biểu tình bị đàn áp ngay lập tức.

Việc người dân có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết sách quan trọng về quân sự là tín hiệu đáng chú ý, tuy nhiên nó cũng là con dao hai lưỡi khi làm lộ ra sự chia rẽ nội bộ trong lúc chiến tranh còn ngày càng gay gắt. Các chuyên gia cảnh báo rằng khiên cưỡng chấp nhận yêu cầu từ bên ngoài có thể làm suy yếu niềm tin vào chính quyền trung ương, tạo điều kiện cho đối phương lợi dụng.

Tỷ phú chính trị Volodymyr Fesenko đánh giá: “Sự leo thang các khủng hoảng và những sai lầm trong chính sách nội bộ đang đặt Tổng thống Zelenskyy vào vị trí nguy hiểm.” Dù vậy, quyết định thay đổi lãnh đạo quân đội cũng có thể mở ra một chương mới cho việc hiện đại hóa và thích nghi với chiến tranh tương lai của Ukraine.

Cuộc khủng hoảng trong chính quyền quân sự Kiev cho thấy rõ bức tranh phức tạp về chính trị, xã hội và cả quân sự của Ukraine giữa lúc đối đầu căng thẳng với Nga vẫn chưa có hồi kết và có thể ảnh hưởng sâu rộng đến cuộc chiến và quốc gia này trong thời gian tới.