Venezuela và Cuba thử nghiệm cải cách kinh tế trong bối cảnh kiểm soát chính trị nghiêm ngặt

Vào thập niên 1980, Mijaíl Gorbachov nhận thấy mô hình kinh tế Liên Xô đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc cung cấp hàng hóa cho dân cư. Ông khởi xướng cải cách với tên gọi perestroika nhằm hiện đại hóa nền kinh tế qua việc phân quyền nhất định và đưa cơ chế thị trường vào một phần, đồng thời mở rộng tự do ngôn luận và tiếp cận thông tin dưới chính sách glásnost. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả kinh tế và sự minh bạch chính trị.

Song chính quá trình này đã gây ra sự tháo gỡ cấu trúc quyền lực cũ khi những lời chỉ trích được phơi bày rộng rãi, tạo nên sự bất ổn chính trị kéo theo sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991. Ngược lại, Trung Quốc và Việt Nam áp dụng con đường cải cách kinh tế sâu rộng nhưng vẫn duy trì hệ thống độc đảng và kiểm soát chặt chẽ các tổ chức xã hội cũng như truyền thông, được định nghĩa dưới thuật ngữ "chủ nghĩa tư bản nhà nước độc đoán".

Trong vài tháng qua, trước áp lực từ chính quyền Trump và khó khăn kinh tế trầm trọng, các nhà lãnh đạo Venezuela và Cuba tuyên bố sẽ mở rộng lĩnh vực kinh tế tư nhân thông qua hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hướng tới thúc đẩy đa dạng hóa hoạt động kinh tế. Mục đích chính là duy trì chế độ chính trị bằng cách cải thiện điều kiện kinh tế mà không cho phép tự do chính trị lớn hơn.