Từ cơn sốt Lý Tiểu Long đến trung tâm khu vực: kung fu Trung Quốc tại Bờ Biển Ngà

Meite Siaka là một nhân vật đa năng tại Bờ Biển Ngà, khi ông vừa là quan chức thuế cấp cao, giảng viên tại Trường Hành chính quốc gia và phó thị trưởng Kani, vừa là chủ tịch sáng lập Liên đoàn Võ thuật Trung Quốc tại Bờ Biển Ngà (FIAMC) từ năm 2008 cùng với vai trò huấn luyện viên và thầy dạy kung fu. Ông bắt đầu đam mê môn võ này từ những năm 1970, khi phim hành động Hồng Kông, đặc biệt là các bộ phim của huyền thoại võ thuật Lý Tiểu Long, tràn ngập các rạp chiếu ở Abidjan, kích thích sự hứng thú rộng rãi với kung fu tại đây dù Bờ Biển Ngà chưa thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Trung Quốc (đến năm 1983).

Theo ông Siaka, phim kung fu không phải là yếu tố duy nhất, mà cả các chương trình truyền hình địa phương cũng góp phần rất lớn trong việc phổ biến võ thuật Trung Quốc trong giới trẻ, tạo ra một hình mẫu về kỷ luật và sự kiên cường phù hợp với thanh niên lao động tại Abidjan và lan rộng ra toàn khu vực Tây Phi nói tiếng Pháp. Cơn sốt này còn kích thích phong trào đường phố "Ziguehi", được nhà nhân học Pháp Alessandro Jedlowski mô tả là một trong những phong trào có ảnh hưởng sâu sắc trong lịch sử gần đây của Bờ Biển Ngà, đồng thời ảnh hưởng lên ngôn ngữ đường phố Nouchi.

Vào thập niên 1980, sau giai đoạn mê phim, các nhà tập võ trẻ Bờ Biển Ngà bắt đầu hành trình đào tạo bài bản tại nước ngoài, trong đó có các kỳ tập tại Thiếu Lâm Tự Trung Quốc, để học hỏi kỹ thuật. Họ trở về với quyết tâm hình thành một khuôn khổ luyện tập có tổ chức. Tiêu biểu là những bậc thầy đầu tiên như Boni Yao Alfred, người chuyên về môn Nam quyền (Nanquan).

Trong những năm gần đây, nhiều võ sinh Bờ Biển Ngà đã tiếp tục du học Trung Quốc để nâng cao kỹ năng. Max Yollando học tại Thiếu Lâm Tự trong sáu năm, lấy tên là Yanming và trở thành huấn luyện viên tại Trung tâm Văn hóa Thiếu Lâm ở Zambia. Jean-Philippe N’Dri, bạn cùng lớp của Max và được viện Khổng Tử Abidjan hỗ trợ, cũng từng tập tại Thiếu Lâm rồi trở về tổ chức các khóa huấn luyện ở Bờ Biển Ngà.

Theo chia sẻ của ông Siaka, từ năm 1985, các võ sinh này đã bắt đầu kiến tạo nền tảng tổ chức luyện tập, trong khi ban đầu võ thuật Trung Quốc được đưa vào liên đoàn thể thao đa ngành cùng với judo và karate. Đến giữa thập niên 2000, đội ngũ võ sư Thiếu Lâm đến từ Trung Quốc đã góp phần chuẩn hóa kỹ thuật, tạo đà cho việc thành lập chính thức FIAMC, đơn vị chịu trách nhiệm quản lý và nâng cao trình độ võ thuật tại quốc gia này.

Ngày nay, kung fu phát triển mạnh với khoảng 250 câu lạc bộ đăng ký chính thức, phân bố trong các hiệp hội và 17 giải đấu khu vực, trong đó có 5 ở Abidjan - thành phố đông dân nhất nước - và 12 tại các tỉnh ngoài. Song song với đó, nhiều câu lạc bộ phi chính thức cũng đang hoạt động, góp phần mở rộng phong trào.

Ông Alessandro Jedlowski nhận định rằng sự chuyển đổi từ tập luyện ngẫu hứng với ảnh hưởng điện ảnh tại các khu ổ chuột đến cảnh võ thuật Wushu được nhà nước công nhận thể hiện sự thay đổi trong xã hội Bờ Biển Ngà. Kung fu ngày nay được đào tạo chuyên nghiệp theo phương pháp có tính quy chuẩn, nhấn mạnh kỷ luật, sức khỏe và thành tích thể thao, thay vì các hành vi bạo lực ở đường phố trong quá khứ.

Bờ Biển Ngà dần trở thành trung tâm võ thuật khu vực, minh chứng bằng việc tổ chức Giải Vô địch Wushu Kung Fu Châu Phi lần thứ tám vào năm 2023 và dự kiến đăng cai năm tiếp theo. Các chuyến tập huấn sang Trung Quốc, đặc biệt tại Thiếu Lâm, do Liên đoàn phối hợp với Đại sứ quán Trung Quốc tại Abidjan tổ chức giúp nâng cao trình độ võ sinh trong nước.

Liên đoàn đã giành được khoảng 115 huy chương tại các giải châu Phi, trong đó có 22 huy chương gần đây trong các nội dung kỹ thuật và môn đấu sanda (kickboxing Trung Quốc). Mối quan hệ giữa FIAMC với Đại sứ quán Trung Quốc vừa hợp tác vừa không đều đặn, theo ông Siaka, có giai đoạn được hỗ trợ nhưng hiện nay phải chủ động liên hệ khi cần thiết, làm nảy sinh khó khăn về tài chính.

Tại Trung tâm Hoạt động Thể thao Abidjan, huấn luyện viên trợ lý Toure Ounar cho biết kung fu phát triển nhanh nhờ yêu cầu cơ sở vật chất tối thiểu, song thiếu tính đồng bộ giữa các câu lạc bộ do mỗi thầy có phong cách riêng. Bên cạnh sự phát triển mạnh ở các khu như Cocody, Abobo và Yamoussoukro, nhiều câu lạc bộ vẫn hoạt động tự phát và chưa liên kết chính thức, thể hiện sự hăng hái nhưng cũng đặt ra nhu cầu cải thiện quản lý và phối hợp trong cộng đồng kung fu nước này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.