Vụ kiện nhắm vào lệnh hành pháp áp đặt trừng phạt ICC
Ngày 15/03/2026, hai tổ chức vận động trụ sở tại Mỹ là Democracy for the Arab World Now và Taxpayer Alliance Against Genocide đã đệ đơn kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump tại tòa án liên bang New York. Vụ kiện nhằm vào lệnh hành pháp ban hành tháng 2/2025, trong đó áp dụng các biện pháp trừng phạt nhằm vào các thẩm phán, công tố viên và cá nhân hỗ trợ Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đặt tại La Hay, Hà Lan. Các nhóm này tố cáo việc áp đặt trừng phạt đã vi phạm quyền tự do ngôn luận được Hiến pháp Mỹ bảo vệ, khi đe dọa phạt tiền hoặc tù nếu người dân Mỹ liên hệ hoặc phối hợp với những đối tượng nằm trong diện bị hạn chế của Mỹ.
Kịch bản căng thẳng giữa Mỹ và ICC
Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump hé lộ chiến dịch ngoại giao và pháp lý mới nhằm gia tăng sức ép lên ICC. Mỹ gọi tòa án quốc tế là mối đe dọa đối với chủ quyền quốc gia và cam kết áp dụng các biện pháp trừng phạt rộng hơn cùng lệnh cấm nhập cảnh đối với nhân viên tòa án. Kể từ khi ICC phát hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đồng minh thân cận của Trump, do cáo buộc các tội ác trong chiến dịch quân sự ở Gaza, chính quyền Mỹ đã nỗ lực chống lại quyền tài phán của ICC đối với công dân Mỹ, đặc biệt là quân nhân.
Tác động tới các tổ chức vận động nhân quyền và đối tác
Phía nguyên đơn cho biết họ đã tránh nộp tài liệu hoặc hợp tác với các công tố viên ICC và các cơ quan bị trừng phạt do lo ngại bị truy tố. Trong số những người bị ảnh hưởng có Francesca Albanese, Báo cáo viên đặc biệt Liên Hợp Quốc về vùng lãnh thổ Palestine. Omar Shakir, Giám đốc điều hành của Democracy for the Arab World Now, nhấn mạnh chính quyền Trump đang dùng các biện pháp kinh tế để không chỉ trừng phạt các nhà đấu tranh nhân quyền mà còn kiểm soát quyền tự do biểu đạt của hàng triệu người Mỹ.
Phản ứng đa chiều
Yêu cầu từ hai tổ chức trong vụ kiện là tòa án phải ngăn chặn việc thi hành lệnh hành pháp của Trump. Đồng thời, ba thẩm phán ICC cũng đã đâm đơn kiện riêng để kiện các biện pháp trừng phạt áp dụng lên họ. Trước đó, vào nhiệm kỳ đầu của mình, Trump từng ban hành chính sách tương tự, nhưng một thẩm phán đã tạm hoãn phần lớn lệnh hành pháp năm 2020 do vi phạm quyền tự do ngôn luận. Tổng thống Joe Biden đã hủy bỏ lệnh này vào năm 2021.
Phản ứng từ châu Âu và sự phát triển của cuộc điều tra ICC
Ủy ban châu Âu và Hà Lan, quốc gia đăng cai ICC, đã lên tiếng ủng hộ tòa án và chỉ trích gay gắt các mối đe dọa từ Mỹ nhằm vào ICC cũng như người hợp tác với tòa. Quan chức Hà Lan cho biết họ quan ngại trước thái độ ngày càng cứng rắn trong phát ngôn của Washington dù nhận thấy lập trường của Mỹ không mới. Về phần ICC, tòa đã khởi xướng cuộc điều tra Afghanistan năm 2020, tập trung vào các vụ việc có thể có liên quan tới binh sĩ Mỹ. Nhưng từ 2021, các công tố viên đã giảm mức ưu tiên với phần điều tra về Mỹ và chú trọng các cáo buộc liên quan Taliban và lực lượng chính phủ trước đó.
Trong bối cảnh này, việc chính quyền Trump siết chặt trừng phạt liên quan ICC đã làm gia tăng mâu thuẫn ngoại giao và pháp lý, ảnh hưởng không nhỏ đến quyền tiếp cận và hoạt động của các tổ chức Mỹ cũng như sự ủng hộ rộng rãi từ cộng đồng quốc tế dành cho tòa án.
Những điều rút ra từ bài viết
- Lệnh trừng phạt của chính quyền Trump bị kiện vì vi phạm quyền tự do ngôn luận của người Mỹ.
- Các tổ chức vận động nhân quyền tránh hợp tác với ICC vì e ngại bị truy tố.
- Tranh cãi giữa Mỹ và ICC liên quan lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Netanyahu đã gây căng thẳng ngoại giao.
- Châu Âu phản đối hành động của Mỹ, cho rằng đe dọa ICC là không chấp nhận được.
- Tòa án quốc tế đã giảm hiệu lực điều tra đối với các hành vi của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan kể từ 2021.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
