Thủ tướng Anh Andy Burnham mở văn phòng tại Manchester thúc đẩy cân bằng quyền lực

Ngày thứ Sáu, Thủ tướng Anh Andy Burnham chính thức khai trương văn phòng Number 10 North tại Manchester, đánh dấu bước đi đầu tiên trong chiến lược tái cân bằng quyền lực vốn dồn về London lâu nay. Ông Burnham, người thay thế Keir Starmer tại số 10 phố Downing từ đầu tuần, khẳng định cam kết chuyển giao quyền lực sâu rộng hơn tới các khu vực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Ông nhấn mạnh rằng trong 40 năm qua, quyền lực và nguồn lực đã bị tập trung quá mức tại trung tâm rồi khiến nhiều cộng đồng cảm thấy bị bỏ lại phía sau.

Theo bài viết trên báo Guardian, Number 10 North sẽ có trách nhiệm thúc đẩy nhanh quá trình phân quyền, nhằm chấm dứt tình trạng các bộ ngành chính phủ tại London đang tranh giành ảnh hưởng và quyền lợi, đồng thời thực hiện sự tái cân bằng quyền lực lớn nhất từ trước đến nay tại Anh.

Thủ tướng Burnham dự kiến làm việc tại văn phòng này ít nhất một ngày mỗi tuần. Văn phòng của ông mô tả Number 10 North như một "phòng chỉ huy cho tăng trưởng". Ông Burnham - nguyên Thị trưởng Greater Manchester - cho rằng vùng thành phố phát triển mạnh này đã vượt trội hơn bình quân cả nước Anh về nhiều mặt, trong đó có tốc độ tăng trưởng kinh tế, và có thể làm gương cho các khu vực khác noi theo.

Bộ trưởng Nhà ở Angela Rayner cũng khẳng định với đài BBC kế hoạch hướng tới một "mô hình công bằng hơn" với sự phân quyền tài chính thực chất hơn là điều mà Chính phủ hướng tới.

Mặc dù vậy, nhiều chuyên gia về phân quyền tỏ ra hoài nghi về quy mô thực sự của sáng kiến. Họ cho rằng việc mở văn phòng Number 10 North chỉ là một hình thức "giãn tập trung" - tức là phân tán một số công việc hành chính mà không chuyển giao quyền lực thực chất. Nhà nghiên cứu Alan Trench bình luận đây chủ yếu là di chuyển công việc công cộng cùng cuộc sống và thu nhập của những người làm việc đó, chứ không phải giao quyền cho các khu vực.

Trong khi đó, nước Anh đã có nhiều cải cách hiến pháp từ cuối những năm 1990 khi các nghị viện được phân quyền ở Scotland, Wales và Bắc Ireland lần lượt thành lập, cùng với chính quyền địa phương của London có thị trưởng và hội đồng được bầu trực tiếp. Tuy nhiên, vùng England vẫn là quốc gia trung ương tập quyền nhất châu Âu bất chấp có một số thị trưởng khu vực hay cơ quan khác được thành lập trong thập kỷ qua.

Nhà nghiên cứu Nicola McEwen tại Đại học Glasgow nhận định phân quyền ở England là "rất không đối xứng", bởi London vẫn coi đây là việc "xảy ra ở nơi khác" nên chưa dành sự quan tâm tương xứng. Ông Burnham từng trải nghiệm giới hạn của hệ thống hiện tại khi giữ chức Thị trưởng Manchester chín năm trước, với thẩm quyền chỉ giới hạn trong vài lĩnh vực như giao thông.

Hiện nay khi giữ chức thủ tướng, ông đã yêu cầu các bộ, trong đó có Bộ Tài chính, chuyển một số chức năng chiến lược chủ chốt về Number 10 North. Văn phòng này đặt trong cơ quan mới có tên Cơ quan Văn phòng Thủ tướng và Nội các do Antonia Romeo, Trưởng ban công vụ, đứng đầu, tuy bà vẫn làm việc từ London.

Giáo sư McEwen nhấn mạnh điểm then chốt là Number 10 North phải tương tác hiệu quả với các thể chế được phân quyền, giúp họ phát triển và quản trị đồng thời duy trì mối liên hệ với trung tâm quyền lực tại London (Whitehall) để đảm bảo chính sách phù hợp với tầm nhìn mới.

Ông Trench cho rằng sự tồn tại của Cơ quan Văn phòng Thủ tướng và Nội các là điều cần thiết và đã muộn màng. Tuy nhiên, giáo sư Michael Keating của Đại học Aberdeen lại chỉ ra sự mỉa mai khi muốn giải quyết tập trung quyền lực lại phải thành lập một bộ phận trung ương mới có quyền phân chia ngân sách và quyền lợi.

Ông Keating cảnh báo việc cố gắng thiết lập một đối trọng với Bộ Tài chính (Treasury) ở Number 10 North khó có thể thành công vì Bộ Tài chính lâu nay luôn kiểm soát chặt chẽ ngân sách và không dễ buông tha dây hầu bao.

Các chuyên gia còn nhận xét việc dời chỗ làm của các công chức không phải sáng kiến đột phá khi Anh đã có trung tâm hành chính tại Glasgow, Sheffield hay Darlington, với khoảng 80.000 nhân viên chính phủ hiện làm việc vùng Tây Bắc England. Văn phòng của Burnham cũng xác nhận con số này vào tuần qua.

Trong chuyến thăm Scotland gần đây, Thủ tướng Burnham đã có cuộc gặp với các lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa Scotland và Wales, tuy nhiên ông chưa đề cập nhiều về tương lai phân quyền mà chỉ khẳng định không ủng hộ tổ chức trưng cầu độc lập tại các khu vực này. Dù cử tri Scotland từng bác bỏ độc lập vào năm 2014, đảng Scottish National Party vẫn thúc đẩy tổ chức lại cuộc trưng cầu. Ở Wales, bên cạnh việc chưa từng tổ chức trưng cầu độc lập, đảng Plaid Cymru theo xu hướng độc lập cũng vừa giành chiến thắng trong bầu cử hồi tháng 5.

Theo giáo sư Nicola McEwen, việc số hóa Number 10 North đảm nhận vai trò chiến lược là tích cực nhưng thách thức còn rất nhiều trong việc phân quyền thực sự tại England.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.