Kính viễn vọng hàng đầu Anh quốc đối mặt nguy cơ đóng cửa do cắt giảm ngân sách

Đài quan sát Jodrell Bank ở gần Macclesfield, Cheshire, Anh, và cụ thể là kính viễn vọng Lovell, hiện đang đối mặt với nguy cơ bị đóng cửa do tình trạng cắt giảm ngân sách từ UK Research and Innovation (UKRI). Đây là tổ chức cung cấp tài trợ chính cho đài quan sát này. Nếu không tìm được nguồn hỗ trợ tài chính kịp thời, các hoạt động quan sát tại Jodrell Bank sẽ kết thúc vào ngày 1 tháng 4 năm 2028, kết thúc hành trình nghiên cứu kéo dài 81 năm.

Việc mất đi tài trợ tại một địa điểm được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới này đã khiến cộng đồng khoa học và các nhà nghiên cứu bày tỏ sự thất vọng sâu sắc. Họ mô tả quyết định trên là "đau lòng" và "thiếu suy nghĩ về khía cạnh khoa học" khi đài quan sát đóng vai trò then chốt trong nhiều dự án nghiên cứu quan trọng.

Việc cắt giảm ngân sách này không chỉ đe dọa việc duy trì hoạt động của đài quan sát mà còn gây nguy hiểm cho 28 nhân viên đang làm việc tại đây. Hơn nữa, khoảng 3.000 nhà khoa học sử dụng dữ liệu và thiết bị của Jodrell Bank trong công trình nghiên cứu của họ cũng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

UKRI, đơn vị quản lý ngân sách nghiên cứu gần 10 tỷ bảng Anh mỗi năm, cho biết họ buộc phải ưu tiên các dự án có tiềm năng tạo ra tác động lâu dài lớn nhất. Số kinh phí dành cho Jodrell Bank đã bị cắt giảm từ 2,8 triệu bảng, trong bối cảnh chi phí nghiên cứu và vận hành liên tục tăng cao.

Được thành lập năm 1945, Jodrell Bank đã tiên phong nghiên cứu thiên hà qua thiên văn vô tuyến. Kính viễn vọng Lovell là một trong những thiết bị quan trọng nhất tại đây và là kính thiên văn lớn thứ ba thế giới. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, đài quan sát còn đóng vai trò giám sát tên lửa của Liên Xô, góp phần quan trọng trong các hoạt động quốc phòng của NATO.

Qua nhiều thập kỷ, Lovell đã được cải tiến liên tục để duy trì vị trí hàng đầu trong nghiên cứu thiên văn. Nó còn được kết nối với sáu kính thiên văn khác tại Anh, tạo thành mạng lưới e-Merlin – giúp quan sát các vật thể sâu trong không gian với độ phân giải tương đương kính Hubble.

Tin tức về việc cắt giảm kinh phí tại Jodrell Bank được đưa ra trong bối cảnh UKRI điều chỉnh ngân sách nghiên cứu thiên văn, hạt nhân và vật lý hạt xuống 2,7% trong vòng bốn năm tới. Tham vọng trọng điểm của Anh trong các dự án như kính thiên văn Vera Rubin tại Chile cũng bị cắt giảm 20% tài trợ. Dự án tìm kiếm các hành tinh giống Trái Đất trên kính Extremely Large Telescope cũng không thoát khỏi các đợt cắt giảm.

Giám đốc Ban Khoa học và Công nghệ của UKRI, Giáo sư Michele Dougherty, thừa nhận những quyết định cắt giảm vừa qua rất khó khăn, nhưng nhằm đảm bảo vị thế tài chính bền vững của tổ chức tới năm 2029-2030. Bà cũng nhấn mạnh việc bảo vệ các nghiên cứu phát hiện cốt lõi trong cộng đồng là ưu tiên hàng đầu dù nguồn lực hiện có phải phân bổ lại.