Quyết định của ICC về Karim Khan không ảnh hưởng các lệnh bắt với quan chức Israel

Kenneth Roth, nguyên Giám đốc điều hành Human Rights Watch (HRW) và hiện là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Princeton, nhận định rằng các cuộc điều tra của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) liên quan đến Palestine cùng các lệnh bắt đã được phát hành sẽ không bị ảnh hưởng dù ICC có sa thải công tố viên Karim Khan sau cáo buộc hành vi sai trái về tình dục. Ông cho biết cuộc bỏ phiếu của 125 quốc gia thành viên ICC vào ngày 24/7 tại New York sẽ quyết định tương lai của Khan, nhưng không làm đổi thay các lệnh bắt nhắm vào Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant.

Roth giải thích rằng quyết định cuối cùng thuộc về Hội nghị Các quốc gia thành viên Công ước Rome, và dù có tái phân xử hay thay đổi nhân sự, các lệnh bắt đã được Ban Tiền Xét Xử của ICC phê chuẩn dựa trên bằng chứng đủ mạnh.

Ông nhấn mạnh rằng các cáo buộc không chỉ là công sức của riêng công tố viên mà còn là kết quả của nỗ lực từ một nhóm lớn nhân viên ICC. Do đó, dù có những vấn đề liên quan đến Khan, các bằng chứng và cáo buộc vẫn tiếp tục được các thẩm phán xem xét một cách nghiêm túc.

Roth cũng bày tỏ quan điểm rằng Khan nên bị loại bỏ khỏi chức vụ dựa trên độ tin cậy của đơn khiếu nại. Ông phân tích rằng việc một nhóm thẩm phán tư vấn không tìm thấy chứng cứ đủ để xác minh hành vi sai trái không đồng nghĩa với việc Khan được trắng án, vì báo cáo của các điều tra viên Liên Hợp Quốc có nhiều điểm không rõ ràng dẫn đến kết luận này.

Kenneth Roth nhận định thái độ chống đối của chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump và chính phủ Israel đối với ICC là tách biệt với các cáo buộc nhằm vào Karim Khan. Tuy nhiên, ông cảnh báo Washington và Tel Aviv có thể dùng việc Khan bị loại bỏ để hạ thấp uy tín của tòa án.

Ông nhận định rằng những nhà lãnh đạo như Netanyahu và Trump có thể tìm mọi lý do để bảo vệ mình khỏi bị truy tố, đồng thời gọi họ là "những cá nhân không tôn trọng pháp luật".

Roth phê phán các biện pháp trừng phạt mà chính quyền Trump áp đặt lên các công tố viên và thẩm phán ICC, đánh giá đây là hành động cản trở công lý theo Điều 70 của Công ước Rome. Ông cho rằng nỗ lực của Trump nhằm phá hoại tòa án sẽ không thành công khi 125 quốc gia thành viên vẫn ủng hộ nguyên tắc pháp quyền và công lý.

Dù Mỹ phản đối ICC từ khi thành lập, Roth cho rằng quan điểm của Washington có phần thay đổi khi tòa án phát lệnh bắt Tổng thống Nga Vladimir Putin, nhưng điều này bị đảo ngược sau khi ICC nhắm đến các quan chức Israel.

Ông nhấn mạnh nếu Netanyahu tin mình vô tội thì nên ra hầu tòa ICC tại The Hague và phản biện các bằng chứng, nhớ lại trường hợp cựu Tổng thống Kenya Uhuru Kenyatta đã thành công trong việc phản bác các cáo buộc tại tòa.

Roth cũng tin tưởng ICC sẽ vượt qua những sức ép từ chính quyền Trump nhờ sự ủng hộ của 125 thành viên, nhưng đồng thời cảnh báo tổ chức này cần một công tố viên mới có uy tín để duy trì hiệu quả hoạt động.

Karim Khan tự nguyện tạm nghỉ chức vụ công tố viên ICC từ tháng 5/2025 do bị cáo buộc hành vi sai trái tình dục, vụ việc này xảy ra sau khi ông đề xuất phát lệnh bắt đối với Thủ tướng Israel Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Gallant hồi tháng 5/2024.

Tháng 3/2026, một nhóm ba thẩm phán độc lập do ICC chỉ định kết luận cuộc điều tra của Liên Hợp Quốc không xác nhận được hành vi sai trái hoặc lạm quyền của Khan. Tuy nhiên, Văn phòng Ban điều hành của Hội nghị Các quốc gia thành viên vẫn quyết định tổ chức phiên họp đặc biệt vào ngày 24/7 để các thành viên bỏ phiếu xem xét có áp dụng biện pháp kỷ luật với Khan hay không.

Việc quyết định về số phận của Karim Khan và ảnh hưởng của nó đối với các cuộc điều tra ICC đang là vấn đề được theo dõi sát sao trong cộng đồng quốc tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.