Ai thực sự được kể câu chuyện hôn nhân? Từ Anna Karenina đến Na Hanyate

Chuyện hôn nhân trong văn học nhiều khi phản ánh sự thiên vị trong cách kể giữa nam và nữ. Điển hình là trường hợp Prince Stepan Oblonsky trong tiểu thuyết Anna Karenina của Leo Tolstoy khi ông là người có quan hệ ngoài luồng nhưng được mô tả như là một phiền toái nhỏ trong cuộc sống, trái ngược hoàn toàn với vợ ông – Darya - người chịu nhiều đau đớn và bị xã hội lên án nặng nề hơn nhiều. Sự bất công này làm dấy lên sự bức xúc trong lòng người đọc khi chi tiết về Stepan được khắc họa nhẹ nhàng, còn Darya thì được miêu tả tàn tạ và tổn thương sâu sắc.

Cảm giác này được tác giả bài viết chia sẻ khi nghe bản audiobook Anna Karenina, khiến cô không thể không suy nghĩ về cách xã hội và văn học đôi khi quan niệm khác biệt về sai phạm của đàn ông và phụ nữ trong hôn nhân.

Trên hành trình tìm hiểu sâu hơn về quan niệm hôn nhân và quyền kể câu chuyện, tác giả khám phá Na Hanyate (It Does Not Die) - một tác phẩm của nữ học giả người Bengal, Maitreyi Devi. Câu chuyện bắt nguồn từ một sự kiện có thật: cô gái Bengal Maitreyi cuối cùng bị ép phải kết hôn với người đàn ông hơn mình 14 tuổi bởi cha cô đã từ chối cuộc hôn nhân với một sinh viên Romania - Mircea Eliade, người từng yêu cô.

Mircea Eliade sau đó viết một cuốn sách tường thuật lại chuyện tình đó theo cách phiến diện, mô tả Maitreyi như một sinh vật phương Đông mê hoặc, với nhiều mô tả đầy nhục cảm khiến ông bị cáo buộc viết "khiêu dâm" và bị tù. Cuốn sách này, có tên gốc là Maitreyi, sau đó được dịch sang nhiều thứ tiếng và được chuyển thể thành phim có sự tham gia của Hugh Grant, Shabana Azmi và Supriya Pathak.

Khi biết được nội dung quyển sách này, Maitreyi Devi cảm thấy bị xúc phạm và quyết định viết cuốn Na Hanyate để phản biện lại, khẳng định sự bất công trong cách kể chuyện của Eliade. Cuốn sách truyền tải suy nghĩ sắc bén, phản biện các giả định về văn hóa và tình yêu, đồng thời thể hiện tình cảm sâu sắc dành cho Rabindranath Tagore – nhà thơ mà cô ngưỡng mộ.

Sự kiện này không chỉ là câu chuyện cá nhân của Maitreyi Devi mà còn phơi bày hệ sinh thái văn hóa, xã hội và gia đình đã góp phần tạo nên sự bất công đối với người phụ nữ trong tình yêu và hôn nhân. Cha cô đã đưa Mircea Eliade về sống cùng gia đình, khuyến khích con gái học cùng, nhưng sau đó lại ngăn cản cuộc hôn nhân vì lý do văn hóa và đạo đức, trong khi ông chính là người đàn ông bỏ vợ vì người trẻ hơn.

Na Hanyate và phiên bản tiếng Anh của Bengal Nights (cuốn sách của Mircea Eliade) được Nhà xuất bản Đại học Chicago phát hành cùng năm 1994 như hai tác phẩm song hành, gây chú ý với giới phê bình như một cuộc đối thoại giữa hai giới tính, giữa chủ nghĩa thực dân và những quan niệm khác nhau về tình yêu.

Nhà nghiên cứu Ginu Kamani nhấn mạnh sự táo bạo của Maitreyi Devi khi công khai phản bác cuốn sách của Eliade, mặc dù phải chịu nhiều lời chỉ trích. Một số phê bình còn gọi cô là “tức giận một cách naiv và hơi Ấn Độ”, một nhận xét khiến tác giả bài viết cảm thấy giận dữ vì nó phản ánh định kiến cũ kỹ vẫn tồn tại.

Câu chuyện không dừng lại ở quá khứ. Tác phẩm Strangers của Belle Burden kể về một người phụ nữ quyền lực bất ngờ bị chồng bỏ rơi, dường như tiếp nối những bi kịch tương tự như Darya trong Anna Karenina, cho thấy vấn đề về sự bất công trong hôn nhân và cuộc sống gia đình vẫn còn nguyên giá trị và tính thời sự.

Từ những tác phẩm ấy, độc giả được mời gọi lắng nghe, đồng cảm và suy ngẫm về quyền của phụ nữ trong việc kể câu chuyện của chính mình – quyền không chỉ liên quan đến lịch sử mà còn hiện hữu trong những trải nghiệm đời thường.

Dù bận rộn với công việc và đời sống thường nhật, tác giả bài viết cho biết cô vẫn bị ám ảnh bởi Na Hanyate và các câu chuyện về những phụ nữ đã mạnh mẽ lên tiếng, và điều đó giúp cô bắt đầu một ngày mới với sự quyết tâm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.