Gìn giữ ký ức kháng chiến chống Quốc xã và bài học cho nền dân chủ hiện đại tại Đức

Mỗi năm vào ngày 20 tháng 7, nước Đức tưởng niệm những người đã đứng lên chống lại chủ nghĩa Quốc xã. Dù mỗi người trong số họ có xuất thân và quan điểm khác biệt, họ cùng chung mục tiêu bảo vệ pháp quyền, nhân phẩm và tự do ngôn luận, tôn giáo cũng như niềm tin chính trị. Tuy nhiên, hiện nay các lực lượng cực đoan ngày càng gia tăng sức ảnh hưởng, thường xuyên xem nhẹ các tội ác đã xuất phát từ chế độ Quốc xã, mô tả việc nhắc lại lịch sử như một dạng "văn hóa tội lỗi quá mức".

Sự trỗi dậy của các mô hình chính quyền độc đoán thu hút nhiều người như một sức quyến rũ mới, tương tự nguy cơ mà các chiến sĩ kháng chiến từng đối mặt. Các chuyên gia lo ngại rằng sự phủ nhận và trốn tránh các vấn đề chính trị là cách những người hiện nay tránh đối diện với thực tại nguy hiểm, nhưng thực chất chỉ là chiến thuật thiếu can đảm trong việc bảo vệ dân chủ.

Các nhóm cực đoan vận dụng cảm xúc dân tộc chủ nghĩa để khẳng định mình là những người yêu nước thực sự, song trái ngược với tinh thần yêu nước thật sự, họ thường xuyên thể hiện thái độ khinh miệt người khác chủng tộc, loại trừ các nhóm thiểu số và khinh bỉ những người có tư tưởng khác biệt. Họ tuyên truyền về sự đoàn kết nhưng thực tế lại gieo rắc sự phân biệt và chia rẽ trong xã hội.

Những lời nói mang tính cực đoan, lời lẽ thù địch lan rộng khiến môi trường chính trị trở nên độc hại. Không những vậy, các phần tử này tận dụng các quyền tự do trong nền dân chủ đa nguyên để chống lại chính thể, nhằm thu hẹp hoặc loại bỏ các quyền tự do đó. Họ khiến các nghị viện trở thành nơi lan truyền sự thù hận, phân biệt đối xử và sự khinh miệt lẫn nhau.

Những người tham gia phong trào kháng chiến đã thể hiện sự dũng cảm, tâm huyết và phẩm giá, các giá trị cốt lõi của một xã hội dân chủ. Dù xuất thân khác nhau, họ cùng chung chí hướng trong việc khôi phục pháp quyền, bảo vệ nhân phẩm và các quyền tự do căn bản. Gìn giữ ký ức về họ là cách thức để thể hiện thái độ phản đối những biểu hiện của sự thù ghét con người, chủ nghĩa bài Do Thái và dân tộc cực đoan đang có chiều hướng lan rộng.

Việc lên tiếng mạnh mẽ trước các hành vi xúc phạm và kỳ thị, đồng thời bảo vệ các giá trị dân chủ là trách nhiệm của mỗi công dân. Kiên quyết phản đối việc bóp méo lịch sử chủ nghĩa Quốc xã, bảo vệ sự thật và ngăn chặn sự phát triển của các tư tưởng dân tộc cực đoan là những nhiệm vụ cấp thiết. Nỗ lực này cũng góp phần xây dựng sự đoàn kết trên cả bình diện quốc gia và châu Âu.

Nước Đức, với kinh nghiệm của hai chế độ độc tài nghiêm khắc trong quá khứ, cần nhận diện trách nhiệm trong việc bảo vệ nền dân chủ tự do trước các nguy cơ đang ngày một rõ nét. Những người đã dấn thân cho tự do và sự sống nên trở thành tấm gương để thế hệ hiện tại noi theo. Việc duy trì ký ức về các tội ác lịch sử giúp củng cố khả năng phán đoán chính trị và tôn trọng hiến pháp, nhằm bảo vệ người dân khỏi sự chuyên quyền.

Câu hỏi của Dietrich Bonhoeffer đặt ra giữa năm 1942 và 1943 rằng "Ai sẽ kiên cường đứng vững?" vẫn còn nguyên giá trị cho hôm nay. Các cá nhân và cộng đồng phải đặt ra mức độ sức mạnh của bản thân trong việc bảo vệ và đổi mới nền dân chủ, nỗ lực tìm kiếm sự đồng thuận thay vì chia rẽ, đối diện với những điều không dễ chịu và can đảm đương đầu với bất đồng và sự khác biệt.

Những người trong phong trào kháng chiến không chỉ thể hiện sự dũng cảm mà còn là hiện thân của sự khoan dung, cởi mở và có trách nhiệm. Họ hành động vì một nước Đức đa nguyên nằm trong một châu Âu hòa bình. Hiện nay, chúng ta chứng kiến nhiều nền dân chủ từng phát triển mạnh đang suy yếu và sự trỗi dậy nhanh chóng của các chính quyền độc tài.

Trước những tiếng gọi của chủ nghĩa dân tộc ích kỷ và các phát ngôn mang tính dân túy, cần phản biện bằng tinh thần trách nhiệm, sự tôn trọng và thái độ đúng mực mà các chiến sĩ kháng chiến đã thể hiện. Lạc quan như lời của Dietrich Bonhoeffer từng viết, đó không phải là sự nhìn nhận tình hình hiện tại mà là nguồn sức mạnh nội tại, niềm hy vọng làm nền tảng để vượt qua thử thách, đối mặt thất bại và giành lấy tương lai.

Robert von Steinrück-Steinau , Chủ tịch Hội đồng Quản trị Quỹ 20 Tháng 7 1944 Tobias Korenke , Ban Quản trị Trung tâm Tưởng niệm và Giao lưu Bonhoeffer-Haus e.V. Helmuth Caspar Graf von Moltke , Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Freya von Moltke-Stiftung für das Neue Kreisau Fritz Felgentreu , Chủ tịch Liên đoàn Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.