Phụ nữ người bản địa TIURIS đấu tranh đòi quyền tự quyết về sinh sản tại Colombia

Từ năm 2010, phong trào lãnh đạo của phụ nữ trong cộng đồng TIURIS, một liên minh gồm 15 cộng đồng người bản địa tràn ngập vùng Amazon Colombia, đã bắt đầu được hình thành. Lenyn Lima Rodríguez, nữ thủ lĩnh thuộc dân tộc ñamepaco, từng trải qua những trải nghiệm cá nhân sâu sắc về việc sinh con trong hệ thống y tế hiện đại, đã trở thành đại diện tiêu biểu của phong trào này. Câu chuyện của cô về việc không được quyết định về cách thức sinh con, khi phải đối mặt với các chỉ dẫn y tế bằng tiếng Tây Ban Nha và phương pháp không phù hợp với truyền thống, là tiếng nói phản ánh hàng loạt phụ nữ trong cộng đồng.

Phong trào này đã phát triển mạnh mẽ theo thời gian, tập trung vào quyền "độc lập sinh sản", khái niệm bao gồm quyền tự chủ trong việc quyết định thời điểm, cách thức, số lượng và nơi sinh con. Đây không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn gắn liền với sự bảo tồn văn hóa và truyền thống y học dân tộc.

Lenyn Lima và các cộng sự đã chỉ ra sự xung đột rõ nét giữa y học truyền thống của dân tộc ñamepaco với hệ thống chăm sóc y tế hiện đại, chủ yếu do lãnh đạo nam giới nắm giữ. Nữ giới trong cộng đồng thường phải rời bản đi hàng ngày trời đường bộ hoặc đi máy bay nhỏ để đến các bệnh viện tại Mitú hoặc Inírida, một hành trình căng thẳng và đầy khó khăn.

Sự thiếu thấu hiểu và tôn trọng các thực hành sinh sản truyền thống là nguyên nhân khiến nhiều thai phụ cảm thấy bị bơ vơ, không được hỗ trợ, nhiều trường hợp còn phải chịu đựng các thủ thuật y tế mà không có lời giải thích rõ ràng. Trong khi đó, ở cộng đồng, việc chăm sóc mang thai và sinh nở theo cách truyền thống, từ vị trí đón đỡ em bé đến việc duy trì sự kết nối tâm linh với đứa trẻ, đều do phụ nữ cộng đồng tự thực hiện với sự hỗ trợ của y học dân gian.

Quá trình vận động của nhóm phụ nữ TIURIS đã dẫn đến việc xây dựng "Công Cụ Pháp Lý Riêng" nhằm bảo vệ sức khỏe và quyền sinh sản của phụ nữ trong khu vực. Họ đề xuất các quy định rõ ràng nhằm đảm bảo thai phụ có quyền lựa chọn sinh con tại cộng đồng hoặc trong bệnh viện với sự hỗ trợ phù hợp và tôn trọng văn hóa.

Vào ngày 17/7 vừa qua, các đại diện của TIURIS đã có cuộc gặp với đại diện Sở Y tế tỉnh Vaupés và Guainía, các bệnh viện ở Mitú và Inírida cùng đại diện Văn phòng Thanh tra Dân tộc. Tại đó, họ trình bày những khó khăn trong việc tiếp cận y tế, bao gồm cả việc trẻ sơ sinh nhiều lần không được đăng ký khai sinh, thiếu vắng các phương thức truyền dạy y học truyền thống và tình trạng gia tăng tỷ lệ mang thai ở trẻ vị thành niên.

Họ cũng yêu cầu hỗ trợ đi lại với người phiên dịch, cho phép sử dụng y học truyền thống trong bệnh viện, thông tin minh bạch về quá trình điều trị, cùng nhiều quyền lợi khác như giáo dục sức khỏe giới tính toàn diện, quyền được sinh nở tôn trọng văn hóa, trang thiết bị vệ sinh phù hợp, và sự tham gia của người thân trong quá trình sinh đẻ.

Phong trào do Lenyn Lima và các phụ nữ TIURIS đứng đầu không chỉ là đòi hỏi về mặt quyền lợi y tế mà còn là nỗ lực giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống trong thay đổi của xã hội hiện đại. Họ khẳng định rằng quyền tự chủ sinh sản là nền tảng bảo vệ sức khỏe tổng thể và sự phát triển bền vững của cộng đồng người bản địa.

Sự đối thoại và hợp tác với các cơ quan chức năng cho thấy hướng đi tích cực, mở ra cơ hội cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe dành cho phụ nữ vùng sâu vùng xa, đồng thời tôn trọng các giá trị lịch sử và tri thức bản địa.