Mỹ: Các nhà khoa học và tổ chức môi trường cảnh báo về phê duyệt thuốc trừ sâu liên quan PFAS dưới chính quyền Trump

Chính quyền Mỹ vừa cấp phép cho 5 loại thuốc trừ sâu mới, gây lo ngại từ phía các nhóm nghiên cứu và tổ chức môi trường. Họ cho rằng những hóa chất này là một dạng PFAS, còn gọi là "chất ô nhiễm vĩnh cửu", nhóm hóa chất tổng hợp có tính bền vững rất cao và bị hạn chế sử dụng do nguy cơ gây hại cho môi trường và sức khỏe con người.

PFAS có liên quan đến nhiều ứng dụng như áo mưa, chảo chống dính teflon, và cả thuốc trừ sâu trong nông nghiệp. Tuy nhiên, định nghĩa pháp lý về PFAS là vấn đề gây tranh luận. Năm loại thuốc trừ sâu mới được phê duyệt không thuộc diện PFAS theo định nghĩa chính thức của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), vốn được áp dụng kể từ năm 2023 và có phần chặt chẽ hơn so với tiêu chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) hoặc các nhóm khoa học độc lập.

PFAS đặc trưng bởi cấu trúc hóa học chứa liên kết carbon-fluor rất bền vững, giúp chúng chống chịu tốt với phân hủy, ánh sáng và nhiệt độ cao, nên được dùng làm chất cách điện, chống dính hoặc chống thấm. Định nghĩa do OECD ban hành năm 2021 dựa trên cấu trúc này đã được nhiều bang Mỹ, Quốc hội và Bộ Quốc phòng áp dụng, cũng như được 150 nhà khoa học công nhận trong một bản đồng thuận năm 2024.

Song EPA đã chọn định nghĩa hẹp hơn năm 2023 khi Biden còn tại vị. Theo đó, chỉ một thuốc trừ sâu được phê duyệt trong thời gian này, so với 5 loại đã được duyệt khi Trump trở lại chính trường Mỹ. Cơ quan này cũng nhấn mạnh những thuốc này được phép sử dụng ở nhiều quốc gia khác và có vai trò đảm bảo an ninh lương thực.

Nhiều nhà khoa học và các nhà hoạt động môi trường phản đối việc sử dụng những loại thuốc này với lý do chúng vẫn tiềm ẩn nguy hiểm cho con người và hệ sinh thái. EPA công nhận có bằng chứng cho thấy thuốc diệt cỏ trifludimoxazin vừa được cấp phép có khả năng gây ung thư.

Phân tích năm 2024 cho thấy ít nhất 66 chất đã được cấp phép ở Mỹ và Canada thuộc nhóm PFAS theo định nghĩa rộng của OECD, cho thấy phán ánh chưa đầy đủ qua các tiêu chuẩn hiện hành. Theo Nathan Donley, chuyên gia từ Center for Biological Diversity, đây là vấn đề bị các chính quyền Mỹ trước đây "đẩy dưới thảm". Việc sử dụng PFAS trong thực phẩm cũng gây lo ngại nghiêm trọng: nghiên cứu của tổ chức Environmental Working Group cho thấy trong 10 quả đào bán tại Mỹ thì có đến 9 quả có dư lượng PFAS độc hại.

Nhiều thuốc trừ sâu sẽ chuyển hóa thành TFA, một dạng ô nhiễm phổ biến trong nguồn nước. Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) đã siết chặt lượng TFA tối đa được phép tồn dư trong thực phẩm, nước, đất nông nghiệp do tính bền vững cao của chất này.

Những tổ chức phi chính phủ chỉ trích EPA do có mối quan hệ quá khăng khít với ngành công nghiệp thuốc trừ sâu. Tháng 11/2025, lãnh đạo EPA Lee Zeldin đã điều chỉnh trang thông tin về PFAS và thuốc trừ sâu nhằm loại bỏ những định nghĩa rộng về PFAS, trùng thời điểm với việc tổ chức CropLife America phát hành tài liệu tuyên truyền phản đối các quy định mới.

Cindy Hu, nhà khoa học môi trường Đại học George Washington, cho rằng lịch sử lặp lại khi ngành công nghiệp thay thế thế hệ PFAS đầu tiên bằng các hợp chất được coi an toàn hơn, song loại mới này lại gây ô nhiễm lớn như đã xảy ra tại Bắc Carolina. Bà kêu gọi áp dụng nguyên tắc phòng ngừa với các hóa chất này mà không cần chờ đợi bằng chứng đầy đủ về độ nguy hại.

Theo AFP, những diễn biến đang mở ra tranh luận rộng rãi về cách đánh giá các chất ô nhiễm vĩnh cửu tại Mỹ, giữa áp lực đảm bảo an ninh lương thực và bảo vệ môi trường lâu dài.