Guelaguetza Magisterial: 19 năm dấu ấn của không gian kháng cự văn hóa ở Oaxaca

Ngày 20/7/2026, sự kiện Guelaguetza Magisterial và Popular chào mừng kỷ niệm 19 năm được tổ chức tại sân vận động Viện Công nghệ Oaxaca (Instituto Tecnológico de Oaxaca) do bộ phận thứ 22 của Liên đoàn Quốc gia Giáo viên Quốc gia Mexico (Coordinadora Nacional de los Trabajadores de la Educación - CNTE) tổ chức. Dịp này, bà Yenny Pérez Martínez, thư ký ban chấp hành công đoàn, đã nhấn mạnh rằng sự kiện không chỉ là lễ hội văn hóa mà còn là biểu tượng không gian kháng cự đối trọng với phiên bản Guelaguetza do chính quyền bang Oaxaca tổ chức dưới sự lãnh đạo của Thống đốc Salomón Jara Cruz, mà bà gọi là một “hoạt động doanh nghiệp.”

Bà giải thích rằng Guelaguetza Magisterial xuất phát từ cuộc xung đột giáo viên năm 2006 khi chính quyền cũ, dưới thời thống đốc Ulises Ruiz Ortiz thuộc Đảng Cách mạng Thể chế (PRI), đã dùng lực lượng công lực để đàn áp đòi hỏi của giáo viên biểu tình tại trung tâm lịch sử Oaxaca. Qua cuộc đàn áp này, giáo viên đòi hỏi các điều kiện làm việc tốt hơn và không gian học tập xứng đáng đã hình thành một phong trào phản kháng sâu sắc, được đại diện bằng không gian văn hóa của Guelaguetza Magisterial và Popular.

Bà Yenny cũng nhấn mạnh rằng sự kiện của giáo viên phản ánh một không gian văn hóa, ngôn ngữ và chính trị cho các cộng đồng bản địa của Oaxaca để chia sẻ lối sống của họ, khác biệt rõ rệt với Guelaguetza chính thức mà bà coi chỉ là một lễ hội thương mại hóa. Lễ hội Guelaguetza Magisterial và Popular còn là điểm nhấn của nỗi đau và yêu cầu công lý cho các nạn nhân của cuộc đàn áp chính trị trong giai đoạn 2006-2007, bao gồm hơn 20 người chết, nhiều người mất tích và bị tra tấn.