Dự thảo luật nhân quyền hiện hành mạnh hơn luật 2009 tại Bangladesh

Tại phiên thảo luận trong khuôn khổ hội nghị Bengal Delta được tổ chức tại Dhaka, luật sư kỳ cựu Sara Hossain đã chỉ rõ rằng dự thảo luật dành cho Ủy ban Nhân quyền quốc gia hiện nay, dù có nhiều điểm tiến bộ hơn so với luật năm 2009, nhưng vẫn còn một số hạn chế quan trọng. Cụ thể, bà nhấn mạnh việc thiếu các cuộc điều tra độc lập đối với các lực lượng an ninh cũng như hệ thống tư pháp, trong khi cơ chế của Hội đồng Tư pháp Tối cao vẫn chưa minh bạch, khiến người dân không biết rõ quá trình nhận và xử lý các khiếu nại.

Bà Sara Hossain cũng phản hồi lại các lập luận cho rằng dự thảo hiện tại yếu kém hơn so với dự thảo đã đưa ra trong giai đoạn chính phủ chuyển tiếp, nhấn mạnh rằng dù dự thảo hiện tại có những điểm chưa hoàn thiện, nhưng nó vẫn vượt trội hơn luật năm 2009 và bỏ sót cơ hội hình thành một ủy ban nhân quyền hiệu quả hơn trong quá khứ không phải là thảm họa.

Sonali Dayaratne, Phó đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Bangladesh, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo tính độc lập cấu trúc và khả năng hoạt động hiệu quả của các cơ quan như Cục Chống Tham nhũng (DUDK) và Ủy ban Nhân quyền quốc gia. Bà cho rằng để các tổ chức này thực hiện chức năng giám sát một cách hiệu quả, cần giảm bớt ảnh hưởng của bộ máy hành chính và đảm bảo sự độc lập trong việc bổ nhiệm lãnh đạo, phân bổ ngân sách, nhân sự và vận hành.

Bà cũng lưu ý rằng chỉ nâng quyền hạn pháp lý thôi chưa đủ, mà môi trường không bị can thiệp chính trị và hành chính mới là yếu tố cần thiết để các tổ chức hoạt động thực sự hiệu quả. Việc áp dụng các nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình và lựa chọn nhân sự dựa trên năng lực trong quy trình bổ nhiệm được xem là những giải pháp then chốt để củng cố niềm tin của công chúng vào các cơ quan này.

Sanida Islam Tuli, điều phối viên tổ chức Mothers’ Call - một nhóm các thân nhân người bị mất tích và thành viên Quốc hội Bangladesh, khẳng định cần có một đạo luật mạnh mẽ, không có điểm hở, để bảo vệ quyền lợi người dân. Bà nhấn mạnh rằng những người lên tiếng đòi công lý dù không thuộc chính phủ phải được đưa vào quá trình ra quyết sách và họ cần được tham gia một cách thực chất trong các chính sách nhân quyền để đảm bảo tiếng nói của họ được lắng nghe.

Theo bà Tuli, các tổ chức nhân quyền sẽ trở nên vững mạnh và đáng tin cậy hơn khi sự tham gia của những người trực tiếp là nạn nhân của các hành vi vi phạm được tích hợp vào trong cấu trúc tổ chức. Bà cũng nhấn mạnh việc đảm bảo bồi thường cho các nạn nhân mất tích không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là cách để phục hồi danh dự cho họ.

Nabila Idris, cựu thành viên Ủy ban Tìm kiếm người mất tích, phân tích chi tiết về những điều khoản trong dự thảo luật nhân quyền quốc gia có thể tạo ra cơ chế miễn trách cho các lực lượng an ninh, một điểm tranh cãi đáng chú ý cần được xem xét kỹ lưỡng để không làm suy giảm quyền lợi của người dân.

Akhtar Hossain, thành viên Ban thường trực thuộc Bộ Luật Pháp và Tư pháp Bangladesh, nhấn mạnh rằng cần giảm bớt ảnh hưởng chính trị trong quá trình bổ nhiệm nhân sự để bảo đảm tính độc lập của các cơ quan hiến định và tổ chức độc lập. Mặc dù đã có đề xuất thành lập một cơ quan độc lập chịu trách nhiệm bổ nhiệm gồm đại diện từ chính phủ, phe đối lập và bên thứ ba, song đến nay vẫn chưa được triển khai.

Dipak Elmer, phụ trách công việc tại Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Bangladesh, cho rằng một ủy ban nhân quyền mạnh mẽ sẽ phục vụ lợi ích chung của đảng cầm quyền, phe đối lập và người dân, đồng thời cải thiện sự công bằng và hiệu quả trong việc bảo vệ quyền con người.

Buổi thảo luận do giáo sư Asif Mohammad Shahan thuộc Khoa Nghiên cứu Phát triển Đại học Dhaka điều phối, tạo điều kiện cho nhiều tiếng nói từ các bên liên quan tập trung chia sẻ về thách thức và giải pháp nhằm xây dựng cơ chế bảo vệ nhân quyền bền vững tại Bangladesh.