Anwar Ibrahim đối mặt thử thách quyết định ở Negeri Sembilan sau hai thất bại liên tiếp

Liên minh Pakatan Harapan (PH) của Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim đang đối mặt với nhiệm vụ sống còn trong cuộc bầu cử bang Negeri Sembilan, sau khi trải qua hai thất bại nặng nề tại các cuộc bầu cử bang trước đó. Các ứng viên của PH sẽ hoàn tất thủ tục nộp hồ sơ ứng cử vào ngày 18/7, chuẩn bị cho cuộc bầu cử quan trọng diễn ra vào ngày 1/8.

Kết quả của bang Negeri Sembilan, với khoảng 900.000 cử tri, không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với PH mà còn ảnh hưởng đến cách thức hoạt động và chiến lược của các đảng lớn trong liên minh, đặc biệt là trước thềm tổng tuyển cử toàn quốc dự kiến vào đầu năm 2028. Đây là vùng trung tâm có dân số cử tri chỉ bằng một phần ba so với Johor, bang vừa qua đã nghiêng về liên minh Barisan Nasional (BN) một cách áp đảo.

Đảng Dân chủ Hành động (DAP), thành phần lớn nhất trong PH, dự kiến tổ chức đại hội thường niên ngay sau cuộc bầu cử để quyết định vai trò và tương lai của mình trong chính quyền do Anwar đứng đầu. Cùng thời điểm, Đảng Keadilan Rakyat (PKR) của chính Thủ tướng Anwar lẫn Đảng UMNO – đồng minh không mấy hòa hợp trong liên minh Barisan Nasional (BN) – cũng tổ chức đại hội vào cuối tuần đó. Điều này cho thấy kết quả bầu cử tại Negeri Sembilan sẽ tác động sâu rộng đến các quyết định chiến lược cho giai đoạn tối đa 18 tháng trước cuộc tổng tuyển cử.

Thất bại thảm hại của PH tại bầu cử bang Sabah tháng 11 năm ngoái, khi chỉ giành được 1 trên 22 ghế và DAP không thể bảo vệ bất kỳ ghế nào trong số 6 ghế từng thắng năm 2020, đã gây ra các cuộc thảo luận sâu rộng về tương lai của liên minh. Lãnh đạo DAP đã quyết định dành ít nhất 6 tháng để sửa chữa tình hình, tập trung đẩy mạnh cải cách, thực hiện các cam kết bầu cử và khôi phục lòng tin từ nhóm cử tri chính là người đô thị và không phải người Malay.

Đảng Hồi giáo PAS, đối thủ chính trị có số đại biểu nhiều nhất, đã đề nghị hợp tác với BN, ủng hộ một thủ hiến xuất thân từ UMNO tại bang này. Chiến lược này dựa trên việc PAS cùng liên minh Perikatan Nasional (PN) không tham gia tranh cử ở mọi khu vực - tương tự như mô hình phối hợp ở Johor, nơi PAS hỗ trợ BN để tập trung vào sự thống nhất của người Malay Hồi giáo.

Tại Johor, BN đã giành được 48 trên tổng số 56 ghế, củng cố vị trí của mình trong khi PH giảm sút từ 12 xuống còn 8 ghế. PN và BN phối hợp đã chiếm hơn 90% số phiếu ở những khu vực có đa số cử tri Malay. Dù khoảng cách hòa hợp giữa BN và PAS tại Negeri Sembilan chưa được công khai, việc BN chỉ tranh cử 25 trong số 36 ghế tại bang khiến nhiều lãnh đạo Malaysia Chinese Association thất vọng, nghi ngờ về khả năng tồn tại một thỏa thuận giữa BN và PAS.

Việc PH không thể tiếp tục giữ quyền tại Negeri Sembilan có thể là dấu hiệu cho một liên minh bầu cử thống nhất của người Malay giữa PN và BN trong cuộc tổng tuyển cử lần thứ 16 sắp tới. Với 123 trên 222 ghế quốc hội thuộc về khu vực dân số đa số là người Malay, một liên minh BN-PN sẽ trở thành ứng cử viên sáng giá nhất cho chiến thắng toàn quốc.

Tuy nhiên, chiến lược này không hoàn toàn chắc chắn khi PAS dường như chiếm ưu thế trong cuộc tranh giành quyền lực nội bộ của PN, khiến đảng của cựu Thủ tướng Muhyiddin Yassin là Parti Pribumi Bersatu Malaysia ngày càng bị loại bỏ. Thay vào đó, đảng Parti Wawasan Negara của cựu số hai Bersatu Hamzah Zainudin có thể trở thành đối tác người Malay ôn hòa hơn của PAS.

Phân hóa này tiềm ẩn nguy cơ chia rẽ cử tri Malay trung dung giữa các đảng UMNO, Wawasan và Bersatu. Cố vấn Adib Zalkapli của công ty tham vấn Viewfinder Global Affairs nhận định rằng nếu BN liên minh với PN, PH vẫn còn khả năng cạnh tranh lợi thế trong các cuộc đua đa ứng viên nếu Bersatu thu hút đủ phiếu bầu Malay. Kịch bản phân tán phiếu của người Malay có thể tạo cơ hội cho PH trở thành khối lớn nhất, qua đó mở đường cho Anwar tiếp tục nhiệm kỳ thứ hai.

Bên cạnh đó, có nguy cơ xảy ra mâu thuẫn sau bầu cử giữa các đảng dù liên minh hay hợp tác, khi các lãnh đạo như Chủ tịch UMNO và Phó Thủ tướng Zahid Hamidi, Chủ tịch PN Samsuri Mokhtar – cũng là Phó Chủ tịch PAS kiêm Thủ hiến Terengganu – cùng nhà lãnh đạo đối lập Hamzah đều có thể tranh cử vị trí Thủ tướng.

Năm 2023, Negeri Sembilan là một trong sáu bang tổ chức bầu cử đồng thời với một liên minh bầu cử PH-BN nhằm tránh cạnh tranh nội bộ và tăng cơ hội thắng cử trước PN. Kết quả cho thấy PN thống trị ở ba bang phía Bắc, đặc biệt họ chiếm toàn bộ 32 ghế tại Terengganu, hưởng lợi từ sự ủng hộ mạnh mẽ của đa số người Malay Hồi giáo.

Trong khi đó, PH đã cài đặt thủ hiến tại ba bang còn lại với sự tham gia của các thành viên UMNO trong nội các, nhưng tỉ lệ đại biểu giảm mạnh do BN thua trước PN. Chỉ có Negeri Sembilan là nơi BN có thành tích tốt với 14/16 ghế giành được, phần lớn nhờ sự hỗ trợ từ cử tri của PH.

Nếu BN tiếp tục gia tăng số ghế tại đây trong lần bầu cử tới, đây sẽ là cơ sở để họ hướng đến sự hợp tác chặt chẽ hơn với PAS, thay vì phụ thuộc vào sự ủng hộ giảm sút của PH.

Việc theo dõi sát sao kết quả bầu cử tại Negeri Sembilan được đánh giá là chỉ dấu quan trọng về cân bằng quyền lực chính trị Malaysia trong thời gian tới, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc tổng tuyển cử đang đến gần.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.