Chính sách xếp hạng sách giáo khoa gây tranh cãi đe dọa tương lai học tập tại Nigeria

Chính sách sách giáo khoa mới trong bối cảnh cải cách giáo dục Nigeria

Bộ Giáo dục Nigeria, dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Tunji Alausa, đang triển khai chính sách xếp hạng sách giáo khoa mới nhằm nâng cao chất lượng tài liệu học tập và giảm chi phí. Đây là một phần trong nỗ lực cải tổ ngành giáo dục, bao gồm cả việc thay đổi cấu trúc hành chính từ 6-3-3-4 sang 6-6-4, với mục đích giảm số lượng trẻ em bỏ học. Tuy nhiên, đề xuất về chính sách xếp hạng sách giáo khoa đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các nhà xuất bản và các bên liên quan do những lo ngại về ảnh hưởng tiêu cực của nó.

Lo ngại về tính minh bạch và ảnh hưởng đến ngành xuất bản giáo dục

Bộ Giáo dục cho biết Hội đồng Nghiên cứu và Phát triển Giáo dục Nigeria (NERDC) sẽ là cơ quan chịu trách nhiệm đánh giá, xếp hạng các đầu sách, chỉ chọn một số sách Giáo khoa được phê duyệt để sử dụng trong các trường học. Mặc dù mục tiêu là đảm bảo chất lượng và đồng bộ trong việc sử dụng tài liệu, các nhà xuất bản lại phản đối và cho rằng chính sách này thiếu sự tham vấn đủ và có thể tạo ra sự thiên vị, đe dọa sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường, đồng thời ảnh hưởng đến hàng ngàn việc làm trong ngành in ấn và xuất bản.

Cụ thể, hiện nay việc áp dụng hệ thống xếp hạng sẽ chuyển đổi từ danh sách cấp phép rộng mở sang việc chỉ cho phép số lượng đầu sách giới hạn cho từng môn học, dẫn đến nguy cơ độc quyền và phân bổ doanh thu tập trung vào một vài nhà xuất bản được ưu ái. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà xuất bản địa phương dù đã đầu tư lớn vào nội dung giáo dục có thể bị loại khỏi thị trường, gây ra sa thải hàng loạt trong chuỗi giá trị giáo dục.

Rủi ro về kinh tế và chính sách bất hợp pháp

Cùng với đó, chi phí đánh giá và xếp hạng sắp tăng mạnh, từ 300 naira lên tới 2.000 naira một trang, cộng thêm phí xếp hạng 1 triệu naira mỗi môn học gây áp lực tài chính lớn cho các nhà xuất bản nhỏ và vừa. Những chi phí này có nguy cơ được chuyển sang người tiêu dùng, làm tăng giá sách và gánh nặng tài chính dành cho phụ huynh học sinh.

Chính sách cũng được cho là đi ngược lại quyền quản lý giáo dục của các bang theo Hiến pháp Nigeria. Giáo dục nằm trong Danh sách luật pháp song hành, cho phép các bang có quyền lựa chọn tài liệu phù hợp với địa phương. Việc tập trung quyền quyết định xếp hạng sách giáo khoa vào Bộ Giáo dục Trung ương có thể vi phạm nguyên tắc phân quyền, làm giảm tính linh hoạt của các trường trong chọn lựa giáo trình phù hợp.

Tác động đến người học và giáo viên, nguy cơ thiếu hụt sách giáo khoa

Chính sách được đề ra trong bối cảnh các nhà xuất bản đang gấp rút điều chỉnh sách theo chương trình giáo dục quốc gia mới, khiến quỹ thời gian eo hẹp để phát triển và in ấn sách theo quy định mới. Nghiên cứu cho thấy ngay cả các nhà xuất bản được đánh giá hàng đầu cũng khó đủ năng lực đáp ứng nhu cầu sách giáo khoa cho hơn 60 triệu học sinh toàn quốc, tiềm ẩn nguy cơ thiếu sách, tăng nạn in lậu và đẩy giá lên cao.

Theo các hệ thống giáo dục tiên tiến như Anh, Mỹ, Canada, Ấn Độ, Nam Phi hay Ghana, việc quản lý sách giáo khoa tập trung vào đánh giá, phê duyệt và khuyến nghị sách phù hợp, đồng thời bảo đảm cạnh tranh, đa dạng chọn lựa cho giáo viên. Chính sách xếp hạng hiện nay lại đi theo hướng ngược lại, tập trung quyền lực vào một số nhà xuất bản được ưu tiên, làm giảm tính tự do và đa dạng trong lựa chọn giáo trình.

Thiếu sự tham gia của các bên liên quan và nguy cơ thất bại trong thực thi

Nhiều chuyên gia và tổ chức xuất bản kêu gọi cần sự giám sát của cơ quan lập pháp để tổ chức đối thoại rộng rãi, đảm bảo chính sách được xây dựng dựa trên sự đồng thuận, minh bạch và bền vững. Họ nhấn mạnh việc không có đại diện các nhóm như phụ huynh, giáo viên, nhà xuất bản và học sinh tham gia trong quá trình xây dựng chính sách là một sai lầm nghiêm trọng có thể gây hệ lụy lâu dài cho hệ thống giáo dục Nigeria.

Dù Bộ Giáo dục khẳng định các trường công lập bang và trường tư nhân không bắt buộc phải áp dụng chính sách này, tuy nhiên những cam kết đó chưa đủ thuyết phục. Nếu không có sự điều chỉnh và tham vấn kỹ lưỡng, chính sách xếp hạng sách giáo khoa đang đối diện với nguy cơ không thể triển khai hiệu quả vào năm học 2026-2027 như dự kiến.

Chính sách giáo dục tại Nigeria vẫn còn nhiều vấn đề về sự nhất quán và thiếu tính bền vững khi mỗi chính quyền mới thường thiết lập các hướng đi khác nhau. Để giáo dục phát triển, cần xây dựng sự đồng thuận rộng rãi, thực hiện nghiêm túc và duy trì tính khả thi, đồng thời giữ cho giáo dục luôn thiết thực, tiếp cận được và hợp túi tiền với mọi người dân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.