Lý do hoạt động máy bay chiến đấu PLA gần Đài Loan giảm xuống mức thấp nhất 3 năm đầu 2026

Dữ liệu do Bộ Quốc phòng Đài Loan cung cấp và được South China Morning Post tổng hợp cho thấy trong nửa đầu năm 2026, số chuyến bay chiến đấu của PLA quanh đảo Đài Loan giảm xuống còn 1.334 chuyến, giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm trước, và là mức hoạt động thấp nhất kể từ năm 2023. Đặc biệt, số ngày PLA không phát hiện máy bay nào ở khu vực này đạt kỷ lục mới với 38 ngày, so với chỉ 6 ngày nửa đầu năm 2025 và 8 ngày nửa cuối năm 2025.

Tình hình hiện nay khác biệt rõ rệt so với giai đoạn sau chuyến thăm Đài Bắc của Chủ tịch Hạ viện Mỹ lúc đó Nancy Pelosi vào tháng 8 năm 2022, khi Bắc Kinh đáp trả bằng các đợt tập trận bắn đạn thật quy mô lớn quanh đảo cũng như liên tục cử máy bay chiến đấu và tàu hải quân hoạt động gần Đài Loan. Năm 2025 được ghi nhận là năm PLA tăng cao áp lực quân sự với hơn 5.400 chuyến bay quanh đảo, trong đó có 3.782 chuyến vượt qua đường giữa eo biển Đài Loan.

Chuyên gia nhận định việc giảm tần suất hoạt động quân sự của PLA xung quanh Đài Loan có thể liên quan đến sự cải thiện trong quan hệ Mỹ-Trung, các cuộc bán vũ khí từ Mỹ sang Đài Loan đang bị trì hoãn hoặc điều chỉnh, cùng với các cuộc tiếp xúc phi chính thức giữa Bắc Kinh và Đài Bắc. Cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh được xem là bước ngoặt giúp thiết lập các thỏa thuận về ổn định chiến lược và giảm leo thang căng thẳng.

Ngoài ra, Bắc Kinh cũng đang điều chỉnh trọng tâm tập luyện PLA, mở rộng phạm vi sang vùng biển phía Tây Thái Bình Dương thay vì chỉ tập trung quanh eo biển Đài Loan. Việc này đi kèm với các chiến dịch chống tham nhũng và cắt giảm chi phí trong quân đội Trung Quốc, khiến chi phí vận hành và tổ chức tập trận được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Nửa đầu năm 2026 chứng kiến bước tiếp cận đáng chú ý của Bắc Kinh với Đảng quốc dân phe đối lập ở Đài Loan khi lãnh đạo hai bên tổ chức cuộc gặp đầu tiên sau gần một thập kỷ vào tháng 4. Cùng thời điểm, Bắc Kinh công bố gói 10 biện pháp thúc đẩy trao đổi kinh tế hai bờ eo biển. Viện trưởng chương trình Châu Á tại viện nghiên cứu Defence Priorities, Lyle Goldstein, cho rằng sự tiếp xúc này đang mở ra các thảo luận rộng hơn về quan hệ hai bờ, góp phần làm giảm căng thẳng.

Trong khi đó, lãnh đạo Đài Loan William Lai Ching-te được Bắc Kinh xem là biểu tượng của quan điểm đòi độc lập, thúc đẩy ngân sách quốc phòng kỷ lục khoảng 40 tỷ USD để mua vũ khí Mỹ. Tuy nhiên, theo các quan sát viên, áp lực từ Mỹ có thể khiến Lai chưa dám có những động thái quá mức lập dị trong bối cảnh hiện nay.

Cơ quan tình báo Mỹ mới đây thay đổi quan điểm khi không còn coi năm 2027 là mốc biển báo cho cuộc xâm lược Đài Loan do Bắc Kinh thực hiện, bất chấp dự đoán trước đó định hình chiến lược đối phó của Mỹ trong nhiều năm. Các quan chức cấp cao Mỹ, bao gồm Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin, và Thượng nghị sĩ Marco Rubio, cũng đồng thuận rằng Bắc Kinh có xu hướng ưu tiên phương án chính trị hơn là dùng vũ lực để kiểm soát Đài Loan.

Mặc dù số chuyến bay giảm, hoạt động tàu thuyền Trung Quốc quanh Đài Loan đang tăng lên đáng kể. Số lượng tàu thực thi pháp luật bao gồm hải cảnh và tàu khảo sát từ Trung Quốc đại lục đã tăng 89% trong nửa đầu năm 2026 so với nửa cuối năm ngoái, đạt 252 lượt. Đặc biệt tháng 6 năm nay chứng kiến con số lên tới 111 lượt tàu, mức cao nhất kể từ khi hoạt động này bắt đầu vào tháng 7 năm 2024.

Theo Collin Koh, thành viên viện nghiên cứu ở Singapore, việc sử dụng tàu có thân màu trắng thay vì màu xám của tàu chiến là cách thức giúp Bắc Kinh tạo dựng hình ảnh ít quân sự hơn trong các hoạt động tuần tra quanh Đài Loan.

Dù xu hướng giảm căng thẳng kéo dài, các chuyên gia cảnh báo rằng các sự kiện sắp tới như bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ và bầu cử địa phương Đài Loan trong tháng 11 có thể tác động tới đà hạ nhiệt này. Bên cạnh đó, các chính sách bán vũ khí tiếp tục là công cụ kiểm soát quan hệ Mỹ-Trung trong vấn đề Đài Loan.

Điều này cho thấy, dù có dấu hiệu giảm áp lực quân sự, tình hình xung quanh Đài Loan vẫn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường trong bối cảnh địa chính trị khu vực đang thay đổi nhanh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.