Trump đặt điều kiện liên quan Israel khiến thỏa thuận hạt nhân Saudi Arabia trở nên khó đoán

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra một yếu tố bất ngờ liên quan tới thỏa thuận hạt nhân dân sự tiêu biểu giữa Mỹ và Saudi Arabia, đó là chỉ khi Saudi Arabia tham gia Hiệp định Abraham và bình thường hóa quan hệ với Israel, thỏa thuận này mới được tiến hành. Đây là điều kiện không được công bố công khai khi thỏa thuận được ký kết một ngày trước đó.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày thứ Năm, Trump khẳng định sẽ không để Saudi Arabia phát triển vũ khí hạt nhân thông qua thỏa thuận này và đồng thời khẳng định Mỹ không phản đối việc xây dựng các cơ sở hạt nhân dân sự không làm giàu uranium. Ông viết rằng thỏa thuận hạt nhân dân sự, do Bộ Năng lượng Mỹ và Saudi Arabia ký kết, sẽ được phê duyệt nhưng có điều kiện Saudi Arabia phải gia nhập Hiệp định Abraham, một dự án ngoại giao Trung Đông có tín nhiệm cao và đã thành công trước đó.

Việc Trump đưa ra điều kiện tham gia Hiệp định Abraham cũng nhằm tạo mối liên hệ giữa thỏa thuận hạt nhân và thành tựu chính sách đối ngoại quan trọng trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, giúp củng cố vị thế của thỏa thuận này trong bối cảnh nhiều bên đang có quan ngại.

Saudi Arabia vẫn giữ quan điểm công nhận Israel phụ thuộc vào tiến triển đáng kể trong việc thành lập một nhà nước Palestine. Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Gaza từ sau các cuộc tấn công của Hamas vào tháng 10/2023 làm tăng căng thẳng và sự phản đối trong thế giới Ả Rập, việc bình thường hóa mối quan hệ với Israel trở nên khó khăn hơn đối với Saudi Arabia, dù đã có hợp tác an ninh kín đáo giữa hai bên nhằm đối phó các mối đe dọa chung khu vực.

Nhiều chuyên gia đánh giá khả năng Saudi Arabia gia nhập Hiệp định Abraham trong ngắn hạn là rất thấp nếu không có nhượng bộ đáng kể từ phía Israel về vấn đề Palestine.

Thỏa thuận hạt nhân hiện đang phải chịu sự xem xét kỹ lưỡng tại Quốc hội Mỹ, nơi việc phê duyệt là bắt buộc. Các bên ủng hộ thỏa thuận cho rằng thông qua việc hợp tác công nghệ hạt nhân dưới sự giám sát của Mỹ, Saudi Arabia sẽ khó lòng tìm đến Trung Quốc hay Nga để hợp tác hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh thỏa thuận hạn chế hoạt động trong lĩnh vực dân sự sẽ giúp Mỹ gia tăng ảnh hưởng tại vùng Vịnh.

Ngược lại, các nhà phê bình cảnh báo thỏa thuận có thể làm suy yếu chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân Mỹ duy trì suốt nhiều thập kỷ. Trita Parsi, Phó Chủ tịch Viện Quincy, cho rằng Mỹ đang trong tình thế đàm phán yếu đi, khi phải đưa ra nhiều nhượng bộ hơn mà nhận lại ít hơn, bởi các nước vùng Vịnh đang đa dạng hóa quan hệ chiến lược của mình. Ông cũng cảnh báo thỏa thuận có thể gây khó khăn cho các cuộc đàm phán với Iran, khiến lập luận chống làm giàu uranium ở những nơi khác của Mỹ giảm sút.

Trong khi đó, nhà bình luận chính trị và cựu sĩ quan quân đội Mỹ Fred Wellman chỉ trích mạnh mẽ khi cho rằng Mỹ đang trao công nghệ và bí mật hạt nhân cho Saudi Arabia, một quốc gia có liên quan đến gia đình ông Trump, đồng thời nhấn mạnh sự mâu thuẫn trong cách tiếp cận chính trị hiện nay.

Việc Trump gắn điều kiện gia nhập Hiệp định Abraham lên thỏa thuận hạt nhân nhằm làm dịu những phản ứng chỉ trích bằng cách liên kết nó với một thành tựu ngoại giao quan trọng trong khu vực. Tuy nhiên, điều này lại gây thêm khó khăn cho cả việc thuyết phục Riyadh và được Quốc hội Mỹ chấp thuận.

Saudi Arabia vẫn khẳng định lập trường truyền thống về yêu cầu tiến triển rõ ràng trong quyền của người Palestine, trong khi Quốc hội Mỹ đối mặt với bài toán không chỉ là chấp nhận chia sẻ công nghệ hạt nhân mà còn là cân nhắc liệu một thỏa thuận quốc tế đã ký có thể được sửa đổi căn bản sau khi ký hay không, một kiểu xử lý điển hình trong chính sách của Trump có khuynh hướng liên tục xem lại các thỏa thuận đã ký.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.