Văn học và thách thức mô tả khủng hoảng khí hậu trong tiểu thuyết đương đại

Từ khi xuất hiện, tiểu thuyết đã xử lý những chủ đề lớn như tình yêu, chiến tranh và hòa bình, nhưng theo Amitav Ghosh, nhà văn và nhà lý luận văn hóa người Ấn Độ, khủng hoảng khí hậu là một vấn đề vượt ra ngoài khả năng mô tả của văn học. Trong cuốn sách dài The Great Derangement (2016), Ghosh lập luận rằng khủng hoảng khí hậu không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là cuộc khủng hoảng văn hóa và trí tưởng tượng. Theo ông, nguyên nhân khiến đề tài biến đổi khí hậu hiếm gặp trong tiểu thuyết là do các quy ước văn học truyền thống đã hình thành từ khi lượng khí carbon trong bầu khí quyển bắt đầu thay đổi vận mệnh Trái Đất.

Ghosh cho rằng kiểu viết hiện thực chủ nghĩa, vốn tập trung vào các chi tiết đời thường và diễn biến chậm rãi, không thể chứa đựng được những cú sốc đột ngột và biến đổi khủng khiếp như thiên tai, dịch bệnh hay dòng người di cư hàng loạt - vốn là trải nghiệm chung của hàng triệu người trên thế giới. Ông đặt câu hỏi tại sao tiểu thuyết không thường đề cập tới những sự kiện gây chấn động và có tính hủy diệt này?

Bản thân Ghosh chịu ảnh hưởng sâu sắc từ biến động tự nhiên khi dòng sông Padma đã đổi dòng làm ngập làng của tổ tiên ông tại Bangladesh, buộc gia đình phải di cư qua các vùng khác của Ấn Độ. Sinh ra tại Calcutta năm 1956, ký ức về sự tàn phá của thiên nhiên đã giúp ông trở thành nhà quan sát nhạy bén về các xu hướng di dân lịch sử và tạo nên sự nghi ngờ đối với kiểu tiểu thuyết hiện thực đơn thuần.