Mất cân đối nghiêm trọng trong tài chính công của Brazil gia tăng

Khi khung tài chính được triển khai vào tháng 8 năm 2023, nhiều chuyên gia từng chỉ ra rằng chỉ khi doanh thu thuế tăng mạnh mới có thể giúp cân bằng tài chính công. Tuy nhiên, dù chính phủ Brazil đã tăng được đáng kể nguồn thu, nợ công lại tiếp tục đi lên do chi tiêu tăng nhanh hơn doanh thu.

Dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Brazil công bố vào cuối tuần trước cho thấy tổng nợ gộp của chính phủ các cấp (liên bang, bang và địa phương) tháng 6 đã đạt 10,8 nghìn tỷ real, tương đương 81,9% GDP. Chỉ riêng tháng 5 nợ đã tăng thêm 190 tỷ real. Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (BID) khuyến nghị các nước đang phát triển như Brazil nên duy trì nợ ở mức khoảng 40% GDP.

Nợ công tăng xuất phát từ thâm hụt ngân sách cả về mặt sơ cấp (doanh thu trừ chi tiêu chưa tính trả lãi) và thâm hụt danh nghĩa (bao gồm cả chi phí lãi vay). Bộ trưởng Tài chính Dario Durigan cho rằng phần phí trả lãi cao hơn thâm hụt sơ cấp mới là vấn đề chính.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức chi phí lãi suất cao là hậu quả trực tiếp của việc chi tiêu vượt thu, đặc biệt ở cấp liên bang.

Trong 12 tháng kết thúc vào tháng 6, thâm hụt sơ cấp của chính phủ liên bang lên tới 139,7 tỷ real, tương đương hơn 1% GDP, ngoài phạm vi mục tiêu đặt ra. Theo khung tài chính hiện hành, năm nay chính phủ cần đạt thặng dư sơ cấp 34,3 tỷ real, tương đương 0,25% GDP, với độ lệch cho phép là thâm hụt tối đa bằng 0.

Thâm hụt ngân sách đã khiến chính phủ phải vay nợ ngày càng nhiều để bù đắp, hình thành vòng xoáy tăng nợ và chi phí lãi vay. Để ngăn chặn xu hướng này, cần thiết phải tạo ra thặng dư sơ cấp để giảm nợ và chi phí lãi vay theo thời gian.

Với doanh thu hiện tại đã ở mức cao, cách duy nhất để đạt cân bằng ngân sách là cắt giảm chi tiêu. Điều này đồng nghĩa với việc cần thay đổi quy định cho phép chi tiêu công tăng 2,5% trên mức lạm phát hàng năm.

Bộ trưởng Durigan từng đề xuất năm sau giảm tốc độ tăng chi tiêu xuống còn khoảng 2% nếu Tổng thống Lula tái đắc cử, nhưng theo các chuyên gia, điều này không đủ để dừng đà tăng nợ.

Nhiều nhà kinh tế dự báo Brazil sẽ phải thực hiện điều chỉnh tài chính nghiêm ngặt vào năm 2027 do áp lực nợ công ngày càng lớn. Nếu không, tình trạng lạm phát cao và suy thoái kinh tế giống thời cầm quyền của Dilma Rousseff có thể tái diễn.

Các chuyên gia cho rằng cần phải bãi bỏ quy định điều chỉnh lương tối thiểu thực, bởi chi phí lớn nhất của chính phủ là chi trả chế độ hưu trí, được liên kết với mức lương này. Hoặc có thể bỏ liên kết này và chỉ điều chỉnh trợ cấp hưu trí dựa trên mức lạm phát.

Bên cạnh đó, cần giảm mạnh chi tiêu cho y tế và giáo dục, cũng như cắt giảm đáng kể các khoản ngân sách được phân bổ qua đề xuất nghị sĩ.

Hiện tại, không có ứng cử viên tổng thống nào trình bày kế hoạch xử lý những vấn đề này. Trong khi đó, chính phủ hiện nay vẫn chi tiêu không có giới hạn rõ ràng, khiến cá cược hạ lãi suất cơ bản từ 14,25%/năm ngày càng khó khăn. Nếu Ngân hàng Trung ương hạ lãi suất trong khi lạm phát vượt mục tiêu, có thể gây ra những biến động tiêu cực về kinh tế.

Trên thị trường, chi phí vay vốn của chính phủ cũng tăng cao. Ví dụ, trái phiếu NTN-B trả lãi suất thực 8% cộng lạm phát, cao hơn nhiều so với 6% trước đây do nợ công và thâm hụt ngân sách tăng mạnh.

Nếu chính phủ tiếp theo không thực hiện một điều chỉnh tài chính nghiêm ngặt, nguy cơ tái diễn khủng hoảng như thời Dilma là rất lớn.