New York Times phản đối lệnh trát triệu tập của chính quyền Trump tại tòa án

Luật sư của New York Times dự kiến ra tòa vào thứ Năm để đối đầu với một loạt các lệnh trát triệu tập từ bồi thẩm đoàn cấp cao. Các luật sư cáo buộc đây là hành động trả đũa và nhằm áp bức các phóng viên của báo, do những bài báo khiến Tổng thống Donald Trump tức giận. New York Times yêu cầu một thẩm phán liên bang tuyên bố hủy những lệnh trát triệu tập này, vốn nhằm bắt buộc các phóng viên phải ra làm chứng về nguồn tin, đồng thời cung cấp hồ sơ điện thoại của họ và người thân.

Trong hồ sơ gửi tòa tuần trước, luật sư của New York Times nhấn mạnh: "Hành động của chính phủ vi phạm các quyền căn bản của Tu chính án Thứ nhất liên quan đến hoạt động thu thập tin tức. Đây là đợt tấn công mới nhất trong chuỗi các vụ áp bức nhằm vào báo chí, nhằm ngăn cản họ đưa tin mà chính quyền Trump khinh ghét".

Cuộc chiến pháp lý bắt nguồn từ loạt bài điều tra của New York Times liên quan đến lo ngại an ninh về chiếc máy bay Air Force One mới được chính phủ Qatar trao tặng cho Mỹ. Bài báo trích dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết chiếc máy bay mới này thiếu những biện pháp phòng thủ quan trọng mà mẫu cũ từng có, bao gồm khả năng chống tên lửa tiên tiến.

Ngay sau khi bài viết được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ gửi các lệnh trát triệu tập, yêu cầu các phóng viên ra làm chứng trước bồi thẩm đoàn, đồng thời đưa ra hàng loạt lệnh trát triệu tập tới các nhà cung cấp dịch vụ điện thoại để lấy hồ sơ của các nhà báo và một số người thân.

Bộ Tư pháp biện hộ rằng các trát triệu tập nhằm mục đích xác định xem có nhân viên chính phủ nào tiết lộ thông tin mật gây ảnh hưởng tới an ninh quốc gia hay không. Sean Buckley, Phó công tố viên Mỹ tại Quận Nam New York, nhấn mạnh sự lo ngại về việc rò rỉ thông tin nhạy cảm khi Tổng thống cùng các quan chức cấp cao di chuyển trong không phận nước ngoài trong bối cảnh đối đầu với kẻ thù nước ngoài.

Ngược lại, luật sư của New York Times cho rằng các trát triệu tập là trái pháp luật và vi hiến vì được ban hành với mục đích quấy rối, làm nhụt chí và trả đũa tờ báo, vốn trở thành mục tiêu bị Tổng thống chỉ trích mạnh mẽ. Theo họ, bằng chứng cho thấy các trát triệu tập đã được phát hành do bài báo khiến tổng thống tức giận và làm ông xấu hổ khi nhắc lại tranh cãi về việc tiếp nhận chiếc máy bay do nước ngoài tặng và quá trình nhanh chóng cải tiến thành chuyên cơ Air Force One.

Chiếc Boeing 747-8 trị giá 400 triệu USD do hoàng gia Qatar tặng Mỹ năm ngoái và Bộ Không quân Mỹ ước tính chi phí cải tiến sẽ dưới 400 triệu USD. Hiện chưa rõ số tiền đã chi cho việc cải tiến chiếc máy bay này tới đâu và nó vẫn tiếp tục phải trải qua các nâng cấp thêm.

Dự kiến trước khi kết thúc nhiệm kỳ, quyền sở hữu chiếc máy bay sẽ được chuyển giao cho Quỹ Thư viện Tổng thống Donald J. Trump để ông có thể tiếp tục sử dụng chiếc máy bay sang trọng này.

Luật sư New York Times cũng chỉ ra rằng các lệnh trát triệu tập vi phạm những nguyên tắc bảo vệ báo chí cơ bản đã được Tòa Phúc thẩm Hoa Kỳ khu vực thứ hai xác nhận, trong đó có bài kiểm tra ba yếu tố để quyết định liệu nhà báo có phải tiết lộ nguồn tin hay không. Theo đó, bên công tố phải chứng minh rằng họ đã dùng hết mọi phương án khác để có thông tin cần thiết.

Theo các luật sư, thời gian ban hành trát triệu tập diễn ra quá chóng vánh, chỉ trong vòng một ngày sau khi cuộc điều tra bắt đầu, khiến họ nghi ngờ chính phủ không thực hiện đúng các quy định của mình về thủ tục trát triệu tập đối với truyền thông, cũng như chưa tiến hành các bước điều tra cần thiết về khả năng rò rỉ thông tin mật.

New York Times còn cáo buộc Bộ Tư pháp không thông báo đúng quy trình cho các phóng viên và tiếp tục ban hành thêm trát triệu tập sau khi tờ báo nộp đơn yêu cầu hủy bỏ các trát triệu tập ban đầu. Hồ sơ tòa án tuần trước cho biết Bộ Tư pháp đã gửi ít nhất hai lệnh trát triệu tập đến các nhà cung cấp dịch vụ điện thoại sau khi New York Times bày tỏ những nghi ngờ về tính hợp pháp của lệnh đầu tiên.

Phía Bộ Tư pháp phản bác cáo buộc vi phạm chính sách và cho biết đã thực hiện đầy đủ các bước điều tra cần thiết cũng như có đủ nền tảng pháp lý cho cuộc điều tra.

Người phát ngôn Bộ Tư pháp nhấn mạnh vai trò quan trọng của báo chí, đồng thời cho biết cơ quan này cũng có nhiệm vụ đảm bảo những người được giao giữ bí mật quốc gia không vi phạm quy định, đặc biệt là không tiết lộ thông tin mật.

"Chúng tôi trân trọng vai trò quan trọng của báo chí ở Mỹ, nhưng Bộ Tư pháp cũng phải đảm bảo rằng những người được giao nhiệm vụ giữ bí mật quốc gia tuân thủ nghiêm ngặt, không chia sẻ thông tin mật," phát ngôn viên nói.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.