Băng hà Alps hé lộ 2.000 năm dấu ấn cháy rừng, khai khoáng và phun trào núi lửa

Trên đỉnh băng hà Weißseespitze, cao khoảng 3.487 mét ở dãy Alps phía Đông, một nhóm nghiên cứu gồm các nhà khoa học từ nhiều quốc gia đã khai thác một lõi băng dài 33 feet, ghi lại khoảng 2.000 năm thay đổi môi trường tại châu Âu. Lõi băng này được lấy tại điểm cao 11.480 feet so với mực nước biển, nơi tuyết rơi và đóng băng liên tục tạo thành các lớp băng nhỏ lưu giữ các hạt bụi, muối, khói cháy rừng và kim loại chứa trong không khí theo năm tháng.

Nhóm nghiên cứu do Azzurra Spagnesi từ Đại học Ca’ Foscari Venice đứng đầu, phối hợp cùng Pascal Bohleber (Viện Alfred Wegener), Andrea Fischer (Viện Hàn lâm Khoa học Áo) cùng các cộng sự từ Đại học Heidelberg. Công trình được công bố trên tạp chí Frontiers in Earth Science cho thấy lõi băng này tạo thành một sách ghi chép lịch sử khí hậu từ năm 128 đến 1641, bắt đầu từ thời kỳ La Mã.

Dữ liệu phân tích lõi băng ghi nhận sự hiện diện của các hạt than nhỏ và hợp chất levoglucosan – sản phẩm hóa học hình thành khi gỗ và vật liệu thực vật cháy – cho thấy các đám cháy rừng rộng và kéo dài ở khu vực Alps trong giai đoạn 902 đến 1280. Đáng chú ý, nghiên cứu so sánh với lõi than bùn được lấy cách đó khoảng 20 km cũng cho thấy lượng than vi mô tăng cao tương ứng từ năm 822 đến 1092, chứng tỏ hiện tượng cháy rừng này không phải chỉ xảy ra cục bộ.

Bên cạnh đó, dấu hiệu tăng mạnh các kim loại độc hại như chì, đồng, bạc và arsenic bắt đầu xuất hiện khoảng năm 950, phản ánh sự phát triển của ngành khai khoáng bạc và đồng tại các vùng Alps của Ý, các thung lũng lân cận, cũng như dãy núi Harz tại Đức. Quá trình luyện kim làm tan chảy quặng đã thải ra kim loại vào không khí, góp phần làm biến đổi thành phần bầu khí quyển.

Lõi băng còn ghi lại những dấu hiệu của các vụ phun trào núi lửa lớn diễn ra vào các năm 1235 và 1580, thể hiện qua các đỉnh tăng nồng độ kim loại quý hiếm và các thành phần hóa học khác. Sự kiện núi lửa năm 1235 đã được phát hiện tương tự trong các lõi băng ở Greenland và Nam Cực, cho thấy các tác động toàn cầu của những đợt phun trào này.

Nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp kết hợp giữa đo cacbon phóng xạ cùng argon-39 để định tuổi chính xác từng lớp băng. Kết quả cho thấy lớp băng bề mặt lấy mẫu năm 2019 đã có niên đại khoảng 400 năm, chứng tỏ các lớp băng từ kỷ nguyên công nghiệp hiện đại đã bị tan chảy hoàn toàn. Đáng lo ngại, băng hà Weißseespitze đang mất nhanh độ dày – từ 33 feet năm 2019 giảm xuống còn khoảng 18 feet năm 2025. Nếu tốc độ tan chảy duy trì, toàn bộ băng hà này có thể biến mất trong vòng 10 đến 20 năm tới.

Việc băng hà tan đồng nghĩa với việc các chứng cứ môi trường của hàng thiên niên kỷ sẽ biến mất mãi mãi. Dữ liệu về các hạt hóa học, khí bị giữ lại cùng những dấu hiệu khí hậu quý giá sẽ không còn được lưu giữ để các nhà khoa học tương lai phân tích. Do đó, việc thu thập các lõi băng từ những băng hà bị đe dọa đang trở thành ưu tiên hàng đầu, nhằm bảo tồn những bản ghi khí hậu cho các phương pháp nghiên cứu hiện đại chưa tồn tại ngày nay.

"Việc bảo vệ ký ức về khí hậu Trái Đất là nhiệm vụ quan trọng,“ tiến sĩ Azzurra Spagnesi nhấn mạnh. Các nhóm nghiên cứu toàn cầu đang chạy đua với thời gian để thu thập dữ liệu nhằm giữ lại câu chuyện lâu dài về tương tác giữa khai khoáng, cháy rừng, hạn hán, bụi bặm và núi lửa trong bầu trời châu Âu xưa kia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.