Hạ viện Nigeria yêu cầu giải trình chi tiết về hơn ₦34 nghìn tỷ miễn thuế nhập khẩu và sổ sách thu ngân sách

Ủy ban Tài chính của Hạ viện Nigeria đã chính thức đề nghị Cơ quan Hải quan Nigeria (NCS) trình bày chi tiết về các khoản miễn thuế nhập khẩu ước tính lên tới ₦34 nghìn tỷ trong năm 2025. Yêu cầu này bao gồm danh sách cụ thể các đối tượng hưởng lợi, các quyết định phê duyệt kèm theo và mục đích của việc cấp miễn giảm thuế. Quyết định trên được đưa ra trong buổi làm việc của lãnh đạo Cơ quan Hải quan với ủy ban, nằm trong khuôn khổ cuộc giám sát và theo dõi nguồn thu ngân sách quốc gia tại Quốc hội.

Chủ tịch Ủy ban, ông James Abiodun Faleke, khẳng định chính sách miễn thuế không bị phản đối nhưng cần được thực hiện minh bạch để đảm bảo hiệu quả kinh tế mong đợi. Ông nhấn mạnh rằng ủy ban muốn xác định rõ ai là người được hưởng những ưu đãi này cũng như chúng có góp phần cải thiện kinh tế hay không. "Miễn thuế là chính sách tốt nếu áp dụng đúng mục đích, ví dụ như với sản phẩm y tế và nông nghiệp để giảm chi phí, giúp phát triển kinh tế. Tuy nhiên, chúng tôi muốn biết rõ các đối tượng cụ thể hưởng lợi từ số tiền miễn giảm khổng lồ này," ông Faleke nói.

Nghi vấn về số liệu thu ngân sách và sự chênh lệch doanh thu

Bên cạnh đó, ủy ban cũng bày tỏ quan ngại về những điểm bất thường trong báo cáo doanh thu của Cơ quan Hải quan. Ông Faleke chỉ ra rằng dù cơ quan này liên tục vượt chỉ tiêu thu ngân sách hàng năm nhưng các báo cáo tài chính lại không minh bạch về nguồn gốc các khoản thu vượt mức phê duyệt. Do đó, ông đã yêu cầu Hải quan cung cấp chi tiết số liệu doanh thu theo từng tháng trong năm, đồng thời giải thích nguyên nhân của các biến động này.

"Chúng tôi không thể khen ngợi những thành tích này khi sổ sách tài chính chưa cân đối. Dù Hải quan muốn minh bạch, nhưng chúng tôi chưa được biết nguồn gốc khoản thu vượt mục tiêu đến từ đâu. Có tháng thì doanh thu báo cáo thấp hơn thực tế, tháng khác vượt mức rất nhiều. Chúng tôi cần biết nguyên nhân của những sự sai lệch này," chủ tịch ủy ban nói thêm.

Phó Chủ tịch Ủy ban, ông Saidu Mohammed Abdullahi cho rằng chính phủ nên xem xét tăng chỉ tiêu thu ngân sách cho các cơ quan như Hải quan bởi họ đã chứng tỏ năng lực thu vượt mục tiêu thường xuyên. Ông nhấn mạnh khả năng của Hải quan trong việc gia tăng nguồn thu nếu được giao chỉ tiêu cao hơn. Minh chứng là năm 2024, Hải quan đã thu được ₦6,1 nghìn tỷ, vượt mục tiêu ₦5 nghìn tỷ, và năm 2025 cũng vượt vượt mục tiêu gần ₦6 nghìn tỷ với tổng doanh thu đạt ₦7,2 nghìn tỷ.

Phản hồi của Cơ quan Hải quan và đề xuất cải tiến hạ tầng

Đáp lại những đặt câu hỏi, Tổng Giám đốc Hải quan Nigeria, ông Bashir Adeniyi, thông qua Phó Tổng Giám đốc phụ trách Tài chính, Hành chính và Kỹ thuật, bà Kikelomo Adeola, khẳng định cơ quan Hải quan không có thẩm quyền phê duyệt các khoản miễn thuế nhập khẩu mà việc này do Bộ Tài chính Liên bang theo quy định hiện hành đảm nhiệm. Hải quan chỉ có nhiệm vụ thực thi các quyết định này.

Bà Adeola còn khuyến cáo các chính quyền địa phương nên đầu tư vào các cảng khô nội địa nhằm giảm tải áp lực cho các cảng biển, rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa và thúc đẩy hoạt động thương mại. Hệ thống này sẽ giúp vận chuyển container trực tiếp đến các cảng khô, nơi hàng hóa được kiểm tra, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho thương mại địa phương.

Về tình trạng chậm trễ trong kiểm tra container, bà cho biết phần lớn thiết bị quét hàng hóa tại Hải quan vẫn hoạt động bình thường, chỉ một số ít cần sửa chữa. Một thành viên ủy ban cũng đề nghị Hải quan nghiêm túc xử lý trách nhiệm đối với các cán bộ gây ra sự cố máy móc hay làm chậm trễ thủ tục hàng hóa.

Giám sát hoạt động của Công ty Đăng ký Doanh nghiệp (CAC)

Ủy ban Tài chính Hạ viện cũng kiểm tra hoạt động của Công ty Đăng ký Doanh nghiệp Nigeria (CAC), yêu cầu cung cấp danh mục đầy đủ các doanh nghiệp được đăng ký cùng thông tin chi tiết về phí đăng ký từng tổ chức. Đồng thời, các nghị sĩ đặt câu hỏi về việc CAC chưa nộp báo cáo tài chính kiểm toán cho Ủy ban Trách nhiệm Tài chính từ năm 2019 dù quy định pháp luật hiện hành yêu cầu.

Ủy ban chỉ đạo CAC phải nhanh chóng đối chiếu và cân đối sổ sách kế toán với Ủy ban Trách nhiệm Tài chính. Đại diện Ủy ban này cho biết CAC đang có khoản nợ lũy kế lên đến ₦13,9 tỷ chưa được nộp đầy đủ từ các khoản thặng dư hoạt động trong nhiều năm qua.

Phía registrar của CAC xác nhận đã bắt đầu tiến trình đối chiếu với Ủy ban Trách nhiệm Tài chính và đã đồng ý trả khoản nợ trên với phương thức thanh toán theo quý, mỗi lần ₦500 triệu.