Chuyên gia quân sự nhận định NATO vẫn vững bền dù nhiều thử thách căng thẳng lâu dài

Chuyên gia quân sự Florence Gaub, đồng thời nghiên cứu tương lai của NATO, cùng Đại tá Mỹ Jonathan Heist vừa có bài phân tích sâu sắc về tính ổn định của NATO, trên tờ Spiegel. Bất chấp các khó khăn và những căng thẳng nội bộ kéo dài qua nhiều thập kỷ, tổ chức này vẫn đứng vững, không hề tan rã.

Trong những kho lưu trữ của NATO có ghi chép ít nhất 15 thời điểm căng thẳng nghiêm trọng, từng đẩy liên minh vào nguy cơ tan rã. Trong các chiến dịch và chính sách, từng có những lời lẽ nặng nề giữa các bên bờ Đại Tây Dương, và các quốc gia như Pháp hay Hy Lạp từng rút khỏi cấu trúc quân sự chung trong một thời gian ngắn.

Những diễn biến này theo một mô hình dễ nhận biết: các xung đột thường xuất phát từ hai vấn đề cốt lõi là chi tiêu quốc phòng và sự tham gia vào các chiến dịch nước ngoài. Tuy nhiên, liên minh luôn tìm được tiếng nói chung để vượt qua những bất đồng đó.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng thể hiện rõ quan điểm rằng các đồng minh châu Âu cần tăng cường đóng góp tài chính cho NATO. Ông nhiều lần đe dọa rằng Mỹ có thể rút khỏi liên minh nếu không thấy sự cam kết đủ lớn từ phía đối tác châu Âu, theo chia sẻ của cựu Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg.

Trong quá khứ, các tổng thống Mỹ khác như John F. Kennedy cũng từng yêu cầu châu Âu phải nâng mức chi tiêu quốc phòng. Các nước châu Âu phản hồi rằng họ dựa vào lá chắn hạt nhân của Mỹ để giảm bớt nhu cầu đầu tư quân sự truyền thống. Tuy nhiên, bản ghi nhớ của đại sứ NATO Lyndon B. Johnson đã cảnh báo rằng, nếu châu Âu không thể hiện sự quan tâm đầy đủ đến quốc phòng riêng, Washington sẽ khó thuyết phục người dân rằng đây là một phần của sứ mệnh an ninh chung.

Từ đó có thể thấy, trong khi nhiều nước châu Âu ưu tiên Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương liên quan đến nghĩa vụ hỗ trợ quân sự lẫn nhau, Mỹ lại đánh giá cao Điều 3 hơn, trong đó đề cập tới việc xây dựng sức mạnh phòng thủ chung thông qua các khoản đầu tư và phát triển quân sự.

Trước các phát ngôn mạnh mẽ của Mỹ, người châu Âu thường có phản ứng tăng chi tiêu quốc phòng để củng cố liên minh.

Bên cạnh những bất đồng về tài chính, NATO cũng nhiều lần xảy ra tranh cãi về các hành động quân sự bên ngoài phạm vi lãnh thổ truyền thống của liên minh. Chẳng hạn như sự kiện các quốc gia NATO tiến hành các cuộc tấn công quân sự ở Serbia từng là chủ đề từng gây chia rẽ lớn.

Trong những năm gần đây, cựu Tổng thống Trump từng công khai chỉ trích các đồng minh châu Âu vì không hỗ trợ Mỹ trong cuộc xung đột tại Iran, làm dấy lên những lo ngại về sự rạn nứt trong liên minh.

Tuy nhiên, theo nhận định của Florence Gaub và Jonathan Heist, những khác biệt về chính sách và ưu tiên chiến lược chưa từng làm NATO tan vỡ, dù luôn là thử thách đối với sự gắn kết lâu dài của liên minh.

Florence Gaub hiện điều hành bộ phận nghiên cứu tại NATO Defense College ở Rome, trong khi Jonathan Heist phục vụ tại Supreme Headquarters Allied Powers Europe. Sự hiểu biết sâu sắc của hai chuyên gia về lịch sử và chính trị liên minh đã cho thấy rằng NATO có những cơ chế linh hoạt đủ để thích ứng và vượt qua mọi thử thách, dù là căng thẳng từ bên ngoài hay bất đồng nội bộ.

Tính ổn định của NATO sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng các bên duy trì cam kết và sẵn sàng đầu tư cho an ninh chung, chứ không chỉ dựa vào các cam kết phòng thủ đơn thuần như được ghi trong Điều 5 của Hiệp ước.

Ngoài ra, sức ép đối với các đồng minh châu Âu tăng cường chi tiêu quốc phòng thường đến từ những phát ngôn cứng rắn của Mỹ, qua đó thúc đẩy sự chuyển động và hợp tác thực chất hơn trong liên minh.

Như vậy, dù NATO trải qua nhiều đợt khủng hoảng và mâu thuẫn, sức chống chịu của liên minh này vẫn mạnh mẽ, nhờ sự điều hòa linh hoạt giữa các lợi ích quốc gia và lợi ích chung.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.