Nhà sử học Michael Stürmer và tầm nhìn về châu Âu trong kỷ nguyên biến động

Michael Stürmer sinh năm 1938 tại Kassel trong một gia đình giàu truyền thống âm nhạc với cha là nhà soạn nhạc và mẹ là nghệ sĩ violin kiêm giáo viên âm nhạc. Sự nhạy cảm nghệ thuật này được thể hiện rõ trong phong cách viết sử của ông, mang nét thanh thoát và giàu hình ảnh. Những trải nghiệm thời thơ ấu chứng kiến đổ nát của thành phố quê hương sau chiến tranh đã in đậm trong tâm trí Stürmer, tạo nên nguồn cảm hứng để ông theo đuổi câu hỏi về quốc gia và lịch sử trong bối cảnh châu Âu đầy biến động.

Trái với những quan điểm dân tộc chủ nghĩa truyền thống, Stürmer tìm cách tiếp cận chủ đề dân tộc với một cách nhìn mới mẻ, tập trung vào cách thức mà các giá trị truyền thống có thể vượt qua những tàn phá của chủ nghĩa phát xít và các cuộc chiến tranh thế kỷ 20. Quan điểm này giúp ông tạo dựng một sự thấu hiểu đa diện về lịch sử quốc gia và quốc tế.

Stürmer theo học lịch sử, triết học và ngôn ngữ, bảo vệ thành công luận án tiến sĩ năm 1965 với đề tài về các phe đối lập và liên minh trong Cộng hòa Weimar. Sau đó, ông tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về cấu trúc chính trị thời Bismarck, mở rộng phạm vi quan tâm sang toàn cảnh chính trị từ Đức đến châu Âu và thế giới.

Ông từng đảm nhận vị trí giáo sư lịch sử Trung đại và hiện đại tại Đại học Erlangen-Nürnberg trong gần 30 năm và sau đó là giám đốc Quỹ Khoa học và Chính sách. Năm 1983, tác phẩm "Das ruhelose Reich. Deutschland 1866-1918" của ông xuất bản, phân tích nguyên nhân khiến nước Đức không thể tìm thấy sự ổn định trong thời kỳ hiện đại khiến ông được xem là chuyên gia đầu ngành về lịch sử Đức và châu Âu.

Trong những năm đầu thập niên 1980, Stürmer trở thành cố vấn chính sách đối ngoại cho lãnh đạo đối lập Helmut Kohl, đóng góp quan trọng trong việc xây dựng các chính sách và bài phát biểu. Mặc dù hợp tác chỉ kéo dài đến năm 1986, ảnh hưởng của ông đối với chính sách ngoại giao của Đức và sự phát triển tư duy về tương lai quốc gia vẫn được đánh giá cao. Ông nhấn mạnh vai trò con người trong việc làm nên lịch sử, bác bỏ quan niệm lịch sử được điều khiển hoàn toàn bởi lý thuyết hay kế hoạch có chủ đích.

Stürmer phản bác ý tưởng tiến bộ lịch sử đi kèm với sự phá hủy các giá trị truyền thống, nhấn mạnh một mô hình hiện đại bao hàm và tiếp thu các di sản cũ. Ông từng bị chỉ trích gay gắt trong cuộc tranh luận sử học những năm cuối thập niên 1980, khi Jürgen Habermas cáo buộc ông muốn phục hồi chủ nghĩa dân tộc một cách tái hiện mà bỏ qua các tội ác của phát xít.

Quan điểm của Stürmer về “quốc gia” là một thực thể phức tạp và liên tục biến động, không phải điểm bắt đầu hay kết thúc trong lịch sử Đức. Ông dự đoán các quốc gia châu Âu sẽ hợp tác chặt chẽ hơn trong tương lai thay vì hướng tới một xóa bỏ hoàn toàn quốc gia, điều này đã trở nên rất thiết thực trong bối cảnh Liên minh châu Âu hiện nay.

Ông thể hiện niềm tiếc nuối khi châu Âu không còn giữ vị trí trung tâm của thế giới và cảnh báo về những bất ổn toàn cầu khi thế giới trở nên một “thế giới không có trung tâm”. Stürmer từng dự báo rằng sự vắng mặt một trật tự cân bằng có thể dẫn tới sự hỗn loạn, đối đầu và thậm chí thúc đẩy các phong trào cực đoan như chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan.

Trong những năm cuối đời, vai trò của ông là đặc phái viên báo chí cho các báo WELT và WELT AM SONNTAG, nơi ông tiếp tục truyền tải kiến thức chuyên sâu mà không phô trương, song luôn giữ được sự quan tâm sâu sắc đến những biến động trong ngành báo chí truyền thống và chuyển đổi số hiện đại.

Michael Stürmer được biết đến như một người yêu thích nghệ thuật, văn hóa và các giá trị truyền thống. Ông trân trọng những món đồ nội thất cổ điển và cảm hứng từ văn hóa cung đình phương Tây mà ông đã nghiên cứu. Cách nói chuyện duyên dáng và phong thái đĩnh đạc, thoải mái giúp ông luôn ghi dấu ấn như một nhân vật lịch sử độc đáo có sức hút và luôn hiện diện với tinh thần trẻ trung dù đã ở tuổi ngoài 80.

Ông từng hai lần kết hôn và để lại bốn người con. Sự ra đi của ông để lại nhiều tiếc thương và mất mát trong giới học thuật và độc giả quan tâm đến lịch sử và chính trị châu Âu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.