Andy Burnham chính thức trở thành Thủ tướng Anh sau khi Keir Starmer rời Điện Downing

Sáu năm trước, Keir Starmer tiếp quản Đảng Lao Động khi đảng này đang chịu thất bại liên tiếp trong bốn cuộc tổng tuyển cử và mất uy tín nghiêm trọng. Khi nhậm chức, tỷ lệ ủng hộ dành cho Đảng Lao Động chỉ là 29%, thấp hơn tới 22 điểm so với Đảng Bảo thủ của Boris Johnson. Starmer nhanh chóng thực hiện những bước đi cứng rắn, loại bỏ các thành viên có liên quan đến chủ nghĩa chống Do Thái và những người không còn gắn bó với đảng, đồng thời dồn lực trong bốn năm để chuẩn bị cho một chiến dịch tranh cử thắng lợi.

Đặc biệt, các vụ bê bối cũng như thay đổi lãnh đạo liên tục trong Đảng Bảo thủ đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự bứt phá của Đảng Lao Động. Đến tháng 11 năm 2021, Đảng Lao Động đã vượt mặt Đảng Bảo thủ và duy trì vị thế dẫn đầu cho đến cuộc tổng tuyển cử tháng 7 năm 2024. Starmer cam kết đại diện cho một “sự đổi mới quốc gia” và ưu tiên “đất nước trên hết, đảng phái thứ hai” nhằm thu hút cử tri.

Dù chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử năm 2024, thắng lợi của Đảng Lao Động phần nào phản ánh cơ chế bầu cử thay vì hoàn toàn do công của Starmer. Khoảng hai phần ba cử tri tham gia bỏ phiếu lựa chọn các đảng khác ngoài Lao Động, nhưng Lao Động vẫn có 412 nghị sĩ, thành tích lớn thứ hai trong lịch sử đảng.

Tuy nhiên, nguyên tắc "đất nước trên hết, đảng phái thứ hai" không được duy trì hoàn hảo trong nội bộ. Ngay đầu nhiệm kỳ, Starmer gặp phản ứng tiêu cực từ chính đảng khi thực hiện các chính sách về cải cách phúc lợi, trợ cấp nhiên liệu mùa đông và thuế thừa kế với nông dân, cùng những cáo buộc sao chép tư tưởng của đảng Reform UK cánh hữu đang lên nhanh.

Sự phản kháng ngày càng mạnh từ cả xã hội và thành viên trong đảng buộc Starmer phải sửa đổi nhiều chính sách. Vụ bê bối liên quan đến Peter Mandleson cũng làm dấy lên nghi ngờ về khả năng lãnh đạo của ông trong đảng. Uy tín của Starmer giảm sút tại Anh trong khi ông vẫn được đánh giá cao trên trường quốc tế. Kết quả yếu kém trong các cuộc bầu cử địa phương năm 2026 và nhiều quan chức trong nội các từ chức khiến tương lai ông mờ mịt.

Andy Burnham đã xuất sắc giành được ghế nghị sĩ tại Makerfield và được trao cơ hội thay thế Starmer. Ngay trước khi Burnham tuyên thệ nhậm chức, Starmer đã công bố từ chức bên ngoài số 10 phố Downing, khép lại sáu năm lãnh đạo Đảng Lao Động và hai năm làm Thủ tướng. Việc thay đổi diễn ra đúng quy trình truyền thống của Anh: Starmer gặp Nhà vua Charles tại Cung điện Buckingham để chính thức từ chức, đồng thời quyền lực của ông kết thúc khi Nhà vua chấp thuận.

Andy Burnham sau đó cũng tới Buckingham Palace, nhận sự uỷ nhiệm thành lập chính phủ từ Nhà vua trong nghi thức truyền thống gọi là “hôn bàn tay”, rồi lên đường đến số 10 phố Downing để phát biểu khai mạc nhiệm kỳ. Dự kiến trong vài ngày tới, Burnham sẽ tiến hành cải tổ nội các, nhằm nhanh chóng ổn định bộ máy chính phủ trước các diễn biến chính trị tiếp theo.

Các chính sách mà Đảng Lao Động thực thi sau cuộc tổng tuyển cử từng gây phân cực trong xã hội và nội bộ. Dù có một số quyết định nhận được đồng thuận, như việc phủ nhận tham gia các cuộc tấn công Iran do Mỹ khởi xướng, phần lớn chính sách lại làm mất lòng các nhóm ủng hộ cốt lõi.

Dự luật Quyền lao động bị làm giảm hiệu lực khiến các công đoàn không hài lòng. Cải cách phúc lợi gây chia rẽ mạnh mẽ trong đảng giữa những nghị sĩ cho là quá nghiêm khắc và các nhà vận động cho người khuyết tật cho rằng cải cách còn quá yếu. Các cuộc đình công kéo dài trong ngành y tế và giáo dục đại học khiến nhiều cử tri truyền thống của Đảng Lao Động chuyển sang ủng hộ Đảng Xanh.

Về lĩnh vực tị nạn và nhập cư, dù Đảng Lao Động theo sát quan điểm của Reform UK, song vẫn để mất cử tri vào tay các đối thủ một cách mạnh mẽ. Thách thức đối với Burnham là cùng lúc phải cạnh tranh với Reform UK ở cánh hữu, Đảng Xanh ở cánh tả và thu hút những người chưa định hướng rõ ở trung dung, đồng thời xây dựng lại hình ảnh lãnh đạo hiệu quả và quyết đoán mà Starmer bị đánh giá thiếu hụt.

Đặc điểm giúp Burnham được ưa chuộng ở địa phương không chắc sẽ phát huy tại nhiệm sở thủ tướng. Là thị trưởng đại đô thị Manchester, ông có điều kiện triển khai các chính sách riêng và xây dựng tiếng tăm bền vững với cộng đồng thành phố, trong khi cương vị thủ tướng đòi hỏi sự cân bằng lợi ích cả nước, trách nhiệm tập thể và khả năng ứng phó với các vấn đề đa dạng hơn.

Starmer cũng từng đến với vai trò lãnh đạo với sự ủng hộ lớn và đa số lịch sử, nhưng sự thành công của Burnham sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng ông thể hiện sự thay đổi thực chất trong cách quản lý và điều hành chính phủ, thay vì chỉ khác biệt về phong cách hay lời nói.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.