Ủy ban châu Âu rút 2 triệu euro hỗ trợ Bienal di Venezia vì tranh cãi liên quan Nga

Ủy ban châu Âu đã xác nhận việc rút khoản trợ cấp trị giá 2 triệu euro dành cho Quỹ Bienal di Venezia, một trong những tổ chức văn hóa tiêu biểu của Italy, sau khi sự kiện Bienal lần thứ 61 tuyên bố mở cửa lại khu trưng bày của Nga. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng chính trị gay gắt giữa Tây phương và Nga liên quan đến chiến sự ở Ukraine.

Trong một thông cáo ngắn, cơ quan điều hành của EU nhấn mạnh rằng các sự kiện văn hóa được tài trợ từ ngân sách công nên bảo vệ các giá trị dân chủ, đa dạng văn hóa và tự do biểu đạt - những tiêu chuẩn mà EU khẳng định không được tôn trọng ở Nga hiện nay. Quyết định này lập tức gây ra tranh cãi và Quỹ Bienal tuyên bố sẽ kháng nghị.

Kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, Bienal đã lên án cuộc xâm lược này và cấm sự tham gia của các cá nhân liên quan đến Kremlin. Mặc dù chưa từng chính thức cấm Nga tham gia, tuy nhiên nước này đã vắng mặt ở các kỳ Bienal 2022 và 2024.

Điều bất ngờ là năm nay, vào tháng 3, theo danh sách các quốc gia tham gia sự kiện nghệ thuật đương đại lớn nhất thế giới, Nga lại xuất hiện trở lại. Hành động này khiến Kyiv phẫn nộ và coi đây là một hình thức rửa trắng hành động xâm lược, đồng thời là chiêu trò chiến tranh lai nhằm vào châu Âu của Kremlin. Bộ trưởng Văn hóa Ukraine, Tetiana Berejna, ví von đó như "mời kẻ giết người hàng loạt đến ăn tối cùng bạn bè".

Ban tổ chức Bienal bảo vệ quan điểm tổ chức là một “đơn vị mở”, chỉ cho phép tham gia các nước được Italia công nhận và từ chối việc loại trừ hoặc kiểm duyệt văn hóa, nghệ thuật dưới bất kỳ hình thức nào. Mặc dù 22 bộ trưởng Văn hóa và Ngoại giao châu Âu đã gửi thư yêu cầu Chủ tịch Bienal Pietrangelo Butafuoco xem xét lại quyết định, Bienal không thay đổi và vẫn giữ khu vực trưng bày của Israel và Nga, bất chấp đe dọa tẩy chay.

Quyết định này khiến nhiều quan chức Italy bày tỏ ý kiến trái chiều. Bộ trưởng Văn hóa Alessandro Giuli không tham dự lễ khai mạc để phản đối việc này và nhận định Bienal đã quá hảo huyền khi nghĩ mình có thể ảnh hưởng đến chính sách ngoại giao, một nhiệm vụ thuộc về chính phủ và quốc hội. Trong khi đó, Thứ trưởng Văn hóa Lucia Borgonzoni lại lên án đây là một “cuộc tấn công chính trị và ý thức hệ xấu hổ” từ phía EU.

Làn sóng phản đối lớn đến mức hội đồng giám khảo trao giải đã từ chức tập thể, do trước đó đã loại bỏ các nghệ sĩ từ những quốc gia mà lãnh đạo bị buộc tội phạm tội chống lại nhân loại, khiến lễ trao giải phải hoãn từ ngày 9/5 sang 22/11, chỉ xảy ra trước đây khi dịch Covid-19 đỉnh điểm ở Italy.

Các nhóm biểu tình như Pussy Riot (Nga) và FEMEN (Ukraine) còn trực tiếp đến Venezia để phản đối sự trở lại của Nga tại Bienal. Tuy nhiên, khu trưng bày của Nga cuối cùng không mở cửa rộng rãi cho công chúng, chỉ được tiếp cận trong buổi xem trước dành cho báo chí và giới chức, với các tiết mục trình diễn trực tiếp và quầy bar trên tầng thượng. Sau đó, khu này được thay bằng một sản phẩm trình chiếu video, đặt ngoài cửa sổ, không cho phép người xem vào bên trong.

Trước diễn biến này, Henna Virkkunen, Phó Chủ tịch điều hành của Ủy ban châu Âu phụ trách về Chủ quyền Công nghệ, An ninh và Dân chủ, đã yêu cầu Cơ quan Giáo dục và Văn hóa Châu Âu hủy bỏ khoản trợ cấp dành cho Bienal. Khoản trợ cấp bị rút không ảnh hưởng trực tiếp đến phần nghệ thuật, mà chủ yếu dành cho các chương trình liên quan đến điện ảnh như Biennale College và Venice Production Bridge thuộc khu vực phim của tổ chức.

Như vậy, mặc dù tranh cãi bắt nguồn từ khu trưng bày Nga tại Bienal Mỹ thuật, hậu quả tài chính lại gây ảnh hưởng không nhỏ đến lĩnh vực điện ảnh thuộc Quỹ Bienal, một trong những ngành sáng tạo quan trọng của sự kiện.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.