Vì sao thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Saudi gây lo ngại về rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân

Chính quyền dưới thời Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy một thỏa thuận hợp tác dân sự về năng lượng hạt nhân với Saudi Arabia, cho phép Riyadh tiếp cận công nghệ hạt nhân của Mỹ và mở đường cho các công ty Mỹ xây dựng cơ sở hạt nhân tại nước này. Theo các nguồn tin của Reuters, chính quyền Washington có kế hoạch trình thỏa thuận này lên Quốc hội Mỹ trong thời gian tới. Tuy nhiên, khác biệt lớn của thỏa thuận này so với các hiệp định trước là nó không bao gồm hai điều khoản quan trọng: cam kết của Saudi Arabia không làm giàu uranium hay tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, và việc áp dụng Quy chế Bổ sung của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), vốn cho phép mở rộng việc thanh sát và giám sát hoạt động hạt nhân quốc tế.

Thỏa thuận cũng có thể mở đường cho một nghiên cứu chung giữa Mỹ và Saudi Arabia về xây dựng một cơ sở làm giàu uranium ngay trong lãnh thổ Saudi Arabia. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio khẳng định Mỹ không bao giờ ký kết hiệp định nào làm tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân.

Tự nhiên, uranium chỉ chứa khoảng 0,7% đồng vị uranium-235 phân hạch. Các lò phản ứng dân sự thường sử dụng uranium được làm giàu khoảng 3-5%. Tuy nhiên công nghệ làm giàu này có thể tiếp tục nâng tỷ lệ đó lên tới 90%, đạt mức độ theo chuẩn vũ khí, có thể chế tạo bom hạt nhân. Saudi Arabia có trữ lượng uranium trong nước và nếu không có các biện pháp giám sát nghiêm ngặt, họ có thể lý thuyết sử dụng công nghệ làm giàu để sản xuất uranium độ tinh khiết cao cho vũ khí.