Đông Tây căng thẳng tại eo biển Ormuz: biểu hiện chiến lược của trật tự thế giới mới

Các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo Iran và các phản ứng từ Tehran nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại các quốc gia Vùng Vịnh đã làm lộ rõ những vấn đề trung tâm trong trật tự thế giới mới. Sự thay đổi chóng mặt này bắt nguồn từ cuộc chiến ở Ukraine, khi Nga năm 2022 thách thức sự thống trị quân sự đơn phương của Mỹ. Khi Washington nhận ra trận chiến không thể thắng, họ đã rút lui và làm suy yếu NATO. Trong khi đó, Trung Quốc đáp trả trên phương diện kinh tế bằng cách khước từ áp lực thương mại của Mỹ và đề xuất các mô hình tài chính và công nghệ có phần độc lập khỏi các trung tâm quyền lực truyền thống vốn từng ở thế thống trị.

Sự đối đầu này dẫn đến điểm nóng ở eo biển Ormuz, một trong những huyết mạch giao thương chính của thế giới cùng với các eo biển Magallanes, Panama, Gibraltar, Malacca, Bab el-Mandeb và Kênh đào Manche. Những tuyến đường này chiếm khoảng 80% lượng thương mại toàn cầu. Tổng thống Donald Trump, với tư vấn của tướng Dan Caine, đã thúc đẩy mục tiêu kiểm soát toàn bộ các eo biển này nhằm theo dõi Trung Quốc và trong trường hợp cần thiết, cản trở các hoạt động thương mại của Bắc Kinh.

Eo biển Ormuz từng là lối vận chuyển gần 20% tổng lượng khí đốt và dầu mỏ toàn cầu trước giai đoạn thứ hai cuộc chiến với Iran bắt đầu ngày 28/2/2026. Trong số đó, hai phần ba đi đến khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là Trung Quốc - nơi chiếm một phần ba tổng sản lượng giá trị gia tăng sản xuất (MVA) trên thế giới, vừa vượt qua tổng hợp của Mỹ, Nhật Bản và Đức cộng lại.