Chính phủ SNP bị cáo buộc bỏ qua cảnh báo cháy rừng ở Highlands dù đã có báo cáo trước đó

Ngọn lửa bùng phát và kéo dài nhiều ngày tại khu vực Cairngorms, một trong những đám cháy rừng lớn nhất từng xảy ra ở Scotland, đã khiến cộng đồng và các nhà chức trách lao đao. Lực lượng cứu hỏa tại hiện trường vẫn đang nỗ lực khống chế đám cháy, trong khi khói lửa vẫn bao phủ không gian rộng lớn. Trong bối cảnh đó, Chính phủ Scotland do đảng SNP lãnh đạo đang phải đối mặt với làn sóng chỉ trích gay gắt về cách xử lý khủng hoảng này.

Tuy nhiên, Finlay Carson - người từng chủ trì cuộc điều tra của Nghị viện Scotland về khả năng ứng phó khẩn cấp với cháy rừng, nhấn mạnh rằng bộ trưởng chính phủ không thể lấy lý do chưa được cảnh báo để thoái thác trách nhiệm. Các chuyên gia đầu ngành về cháy rừng, các nhà khoa học và quản lý đất đai đã từng trình bày trước nghị viện rằng cháy rừng tại Scotland không còn là tình trạng khẩn cấp hiếm gặp ở vùng nông thôn mà đã trở thành thách thức quốc gia đòi hỏi sự chuẩn bị bài bản từ chính quyền.

Chính trong cuộc điều tra vài tháng trước, Ủy ban Nghị viện đã lắng nghe báo cáo từ Jon Henderson, Phó chỉ huy trưởng Cảnh sát PCCC Scotland. Ông Henderson cho biết sau đám cháy Dava năm ngoái, Scotland đã xây dựng kế hoạch hành động quốc gia tập trung vào ngăn ngừa, chuẩn bị và ứng phó với cháy rừng. Ông nhấn mạnh hai khía cạnh "phòng ngừa" và "chuẩn bị" là "vô cùng quan trọng" trong kiểm soát rủi ro cháy rừng.

Michael Bruce, Phó Chủ tịch Diễn đàn Cháy rừng Scotland cũng đưa ra cảnh báo sắc nét về việc các tổ chức chuyên trách đang bị thiếu nguồn lực trầm trọng, khiến ngân sách quốc gia hiện tại không được sử dụng hiệu quả cho các hoạt động phòng ngừa. Đây không phải là ý kiến của phe đối lập mà là kết luận được các chuyên gia xác nhận sau nhiều phân tích kỹ lưỡng.

Phản ứng của Chính phủ SNP với đám cháy tại Cairngorms đã gây thất vọng lớn. Khi đối mặt với câu hỏi về công tác phối hợp ứng phó, Bộ trưởng Neil Gray xuất hiện trên chương trình BBC Scotland Sunday Show với thái độ bị cho là tìm cách đổ lỗi thay vì chịu trách nhiệm. Ông Gray chỉ trích Dịch vụ Khí tượng (Met Office) mặc dù các dự báo thời tiết đã cảnh báo về sự thay đổi gió rõ rệt mà lực lượng khẩn cấp đã chuẩn bị đối phó.

Cũng trong cuộc phỏng vấn, ông Gray thừa nhận đã đề nghị trợ giúp quân sự từ Chính phủ Vương quốc Anh dù biết trước rằng quân đội không có trực thăng chuyên dụng để dập tắt đám cháy. Lập luận này bị đặt dấu hỏi về tính hợp lý, vì nếu không tin có khả năng hỗ trợ, không rõ lý do vì sao lại đưa ra yêu cầu như vậy.

Vấn đề không chỉ dừng lại ở việc thay đổi hướng gió gây khó khăn cho lực lượng ứng cứu mà còn là sự thay đổi trong cách Chính phủ SNP truyền đạt thông tin, gây hoang mang công chúng. Ban đầu yêu cầu sự hỗ trợ quân sự được xem là quan trọng, sau đó lại nói rằng sự hỗ trợ này không có tác dụng và đổ lỗi cho các yếu tố vận hành cũng như dự báo thời tiết.

Finlay Carson cảnh báo rằng đám cháy rừng tại Cairngorms không phải sự cố đơn lẻ mà là hiện tượng cấp bách liên quan đến biến đổi khí hậu khiến thời gian khô hạn kéo dài và điều kiện cháy rừng cực đoan xảy ra ngày càng thường xuyên, đe dọa cộng đồng, môi trường và kinh tế vùng nông thôn Scotland.

Jon Henderson nhấn mạnh rằng cháy rừng gắn chặt với cộng đồng là điều "hoàn toàn có thể dự báo trước", một dấu hiệu cho thấy chính phủ Scotland phải nhận thức rõ về mối nguy và chuẩn bị tương ứng.

Người dân xứ Scotland không thể chấp nhận lời giải thích rằng sự kiện này là chưa từng có tiền lệ hay bất khả kháng. Thách thức lớn cho chính phủ là liệu họ đã đầu tư đủ cho công tác phòng ngừa chưa, đã hỗ trợ đầy đủ cho các tổ chức chuyên trách hay chưa, và đã đặt cháy rừng là ưu tiên an ninh quốc gia thay vì một vấn đề môi trường cần thảo luận khi khủng hoảng xảy ra hay chưa.

Bất chấp sự chỉ trích, Finlay Carson không quên ca ngợi sự dũng cảm và chuyên nghiệp của đội ngũ cứu hỏa, người quản lý đất đai, các tình nguyện viên, người dân địa phương trong cuộc chiến chống cháy rừng. Họ đã cho thấy tinh thần kiên cường, thực sự xứng đáng nhận được sự biết ơn sâu sắc từ toàn xã hội Scotland.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo không thể mãi trông chờ vào những cá nhân xuất sắc để bù đắp cho sự chủ quan từ chính quyền cấp cao. Vụ cháy lần này không chỉ thách thức các dịch vụ khẩn cấp mà còn là một bài kiểm tra nghiêm túc dành cho Chính phủ SNP. Trong khi các lực lượng cứu hộ và cộng đồng đã vượt qua bài kiểm tra, chính quyền lại để lại nhiều dấu hỏi về khả năng chuẩn bị và quản lý khi đã được cảnh báo từ trước.

Finlay Carson kết luận rằng Nghị viện, các chuyên gia, và Chính phủ Scotland đều đã nhận được cảnh báo cần thiết. Scotland không cần những lời bào chữa muộn màng khi đồi núi đã cháy, mà cần lãnh đạo kịp thời trước khi đám cháy bắt đầu.