Phong trào La Décima Jarocha – Biểu tượng văn học sống động của thế kỷ 21

Nhà nghiên cứu Rafael Figueroa Hernández, tiến sĩ lịch sử và nghiên cứu vùng tại Đại học Veracruzana, nhận định La Décima Jarocha là một trong những phong trào văn học phong phú và sống động nhất của thế kỷ 21. Tác phẩm La Décima Jarocha, Antología general tập hợp hơn 1.200 bản sáng tác từ thế kỷ 19 đến nay, là minh chứng sống động cho sức sống này.

Tại Nhà hát Nezahualcóyotl ở Tlacotalpan, Veracruz, vào mỗi cuối tuần, hàng trăm khán giả vẫn thưởng thức các buổi gặp gỡ của những người yêu mến décima. Đó là minh chứng cho việc phong trào này vẫn tồn tại và phát triển bền bỉ, thu hút cả người sáng tác lẫn khán giả.

Theo Figueroa, giá trị văn học của La Décima Jarocha không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở khả năng tạo ra sự đối thoại, kết nối cảm xúc với khán giả. Metaphor, các biện pháp tu từ và trò chơi ngôn ngữ được tiếp nhận tại chỗ bởi người tham dự các buổi biểu diễn. Đây chính là điểm khiến phong trào này trở nên sống động và khác biệt trong lòng công chúng.

La Décima bắt nguồn từ truyền thống thi ca Tây Ban Nha và ở Veracruz, nó hòa quyện cùng son jarocho và truyền thống truyền miệng, trở thành nét văn hóa đặc sắc của vùng này. Mặc dù vẫn gắn bó chặt chẽ với khu vực từ phía nam cảng Veracruz đến Loma Bonita ở Oaxaca và Huimanguillo tại Tabasco, phong trào đã lan rộng ra nhiều vùng khác của Mexico, thậm chí vươn ra thế giới với các cộng đồng jaranero ở New York, Paris và Tokyo.

Figueroa dùng thuật ngữ 'toàn cầu hóa phụ thuộc' để chỉ sự phát triển này, cho rằng La Décima Jarocha đã len lỏi theo những kẽ hở trong hệ thống toàn cầu hóa hiện đại - một cách tiếp cận vừa nghiêm túc vừa hài hước ông gọi là 'chủ nghĩa đế quốc jarocho'.

Nhà nghiên cứu nhấn mạnh tính đặc trưng 'jarocho' trong các sáng tác, thể hiện qua sự bất kính, dí dỏm, phê phán xã hội và sử dụng những cách nói đặc trưng của vùng Veracruz. Phong trào jaranero được nhìn nhận như một biểu tượng của sự kháng cự nhằm vào sự thống trị văn hóa.

La Décima Jarocha đề cập tới dải chủ đề rộng lớn, từ các sự kiện lịch sử, chuyện tình đến công thức nấu ăn và suy ngẫm về thiên nhiên. Theo thời gian, cách tiếp cận với các chủ đề cũng có sự thay đổi đáng kể. Ví dụ, trong thập niên 1950, thiên nhiên thường được miêu tả với sự ngây thơ, tình yêu cái đẹp; nhưng từ những năm 1960, các tác phẩm bắt đầu hướng tới việc kêu gọi bảo vệ môi trường.

Chủ đề về phụ nữ trước đây tập trung vào vẻ đẹp, phong thái và trang phục, nhưng trong các thập kỷ 1960 và 1970, đã chuyển sang nhấn mạnh quyền lợi và đa dạng giới tính, thể hiện ý thức sâu sắc hơn trong nội dung.

Toàn bộ quá trình biến đổi văn học này được ghi nhận chi tiết trong La Décima Jarocha, với các tác giả tiêu biểu như Salvador Díaz Miró, Gabriela Silva, Guillermo Chávez, Aurelio Morales và Constantino Blanco.

Figueroa còn nhấn mạnh rằng cuốn tuyển tập hơn 300 trang này có mục đích kích thích người đọc chia sẻ bằng cách đọc lớn cho người khác nghe, giữ cho tinh thần jarocho luôn sống động và lan tỏa.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.