Bốn nhà toán học đoạt Huy chương Fields 2026, giải thưởng danh giá như Nobel toán học

Huy chương Fields, do Liên minh Toán học Quốc tế (IMU) trao tặng, được xem là giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực toán học, thường được ví như giải Nobel dành cho toán học. Giải thưởng năm 2026 vừa được công bố vào ngày 23 tháng 7 tại Hội nghị Toán học Quốc tế (ICM) được tổ chức tại Hoa Kỳ.

Bốn đối tượng nhận giải năm nay đến từ nhiều chuyên ngành toán học khác nhau, bao gồm lý thuyết số và vật lý toán học. Mỗi người được trao 15.000 đô la Canada cùng với huy chương vàng mang hình nhà toán học Hy Lạp cổ đại Archimedes – biểu tượng của sự kiện.

Bốn người đoạt giải gồm Yu Deng của Đại học Chicago, Hong Wang – người phụ nữ thứ ba trong lịch sử nhận giải, hiện công tác tại Đại học New York và Viện Nghiên cứu Cao cấp Pháp (IHES), John Pardon thuộc Đại học Stony Brook, New York, và Jacob Tsimerman người Nga đang làm việc tại Đại học Toronto, Canada.

Dù làm việc tại Bắc Mỹ, hai trong số họ có nguồn gốc từ Trung Quốc: Yu Deng và Hong Wang. Ông Hiraku Nakajima, Chủ tịch IMU, nhận định rằng bốn nhà toán học này thể hiện rõ nét sự sâu sắc, sáng tạo và sức sống của toán học đương đại.

Yu Deng năm nay 37 tuổi, sinh ra tại Thâm Quyến. Ông chuyên về các phương trình vi phân có ứng dụng trong mô tả hiện tượng vật lý. Công trình quan trọng nhất của ông là tiến bộ trong một bài toán mà nhà toán học Đức David Hilbert đưa ra từ năm 1900, nhằm giải thích cách các chuyển động nguyên tử hay phân tử dẫn đến hành vi liên tục của chất lỏng.

Deng cùng đồng sự đã chứng minh toán học rằng các tương tác vi mô giữa các hạt có thể tạo ra các phương trình mô tả hành vi này. Ngoài ra, họ còn giải thích vì sao dù các tương tác phân tử có thể đảo ngược, hành vi chất lỏng ở quy mô lớn thì không.

Hong Wang, 34 tuổi, lớn lên tại Quế Lâm, China, có bằng cử nhân tại Đại học Bắc Kinh và tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Cô chuyên về phân tích điều hòa, nghiên cứu cách các hàm toán học như sóng âm được phân tích thành các thành phần cơ bản tần số qua biến đổi Fourier.

Cô đã tìm ra câu trả lời cho một câu hỏi tưởng chừng đơn giản của nhà toán học Nhật Bản Sōichi Kakeya năm 1917: "Khi đặt một chiếc kim trên bàn, cần bao nhiêu không gian để xoay nó 360 độ?" Kết quả bất ngờ là gần như không cần không gian nào.

Cùng với Joshua Zahl, Wang còn mở rộng bài toán này lên ba chiều và chứng minh hình dạng tối ưu cho việc xoay kim là một fractal – một hình học phức tạp có đặc tính riêng biệt giúp phân tích toán học.

Jacob Tsimerman, 38 tuổi, sinh tại Nga, chuyên nghiên cứu lý thuyết số, đặc biệt là các phương trình diophantine dạng hình nón, nhằm xác định khi nào một phương trình có nghiệm nguyên.

Cùng các đồng nghiệp, Tsimerman đã đạt được những kết quả quan trọng liên quan đến các dạng Shimura – cấu trúc toán học được sử dụng để nghiên cứu các bài toán phức tạp thuộc hình học và lý thuyết số.

John Pardon, 37 tuổi và là người Mỹ, cũng từng giải quyết một phần bài toán do Hilbert đề ra. Trong luận án tiến sĩ, ông phát triển các công cụ mới để phân biệt các không gian toán học khác nhau. Sau đó ông áp dụng những công cụ này giải quyết các vấn đề trong hình học symplectic và contact – các lĩnh vực nghiên cứu về cấu trúc hình học và chuyển động.

Các nghiên cứu của ông còn được ứng dụng trong vật lý, liên quan đến lý thuyết dây.

Huy chương Fields năm nay không chỉ vinh danh sự xuất sắc về chuyên môn mà còn ghi nhận sự đa dạng về nguồn gốc và chuyên ngành của các nhà toán học hàng đầu trên thế giới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.