Boko Haram sử dụng AI để tăng cường năng lực khủng bố
Trong một phòng học ở khu vực đông bắc Nigeria, nhiều thành viên Boko Haram tập trung quanh màn hình lớn, chăm chú nghe hướng dẫn từ các chuyên gia nước ngoài được gọi là “những người da trắng” về cách sử dụng các chatbot trí tuệ nhân tạo tiên tiến. Các buổi đào tạo này diễn ra trong năm 2023 hoặc đầu 2024, theo một cựu chỉ huy Boko Haram, đánh dấu lần đầu tiên ông thấy logo của tập đoàn AI Mỹ OpenAI.
Những tiết lộ này được trình bày trong báo cáo nghiên cứu mới nhất của Đại học Cambridge, dựa trên phỏng vấn 27 cựu thành viên Boko Haram tại khu vực đông bắc Nigeria trong vòng một năm vừa qua. Nghiên cứu chỉ ra Boko Haram đã khai thác các công cụ AI hàng đầu của Mỹ, gồm ChatGPT của OpenAI và Claude của Anthropic, cùng chatbot DeepSeek của Trung Quốc để hỗ trợ xây dựng bom, lập kế hoạch tấn công và quản lý hoạt động hàng ngày trong năm 2024 và đầu năm 2025.
Những chiến thuật tinh vi vượt qua biện pháp an ninh của các chatbot
Theo Antonia Juelich - nhà nghiên cứu đứng đầu công trình, các nhóm khủng bố trong Boko Haram đã thiết lập các đơn vị AI riêng biệt do những nhân sự có kỹ thuật cao như kỹ sư chế tạo bom đảm nhiệm. Họ dùng chatbot để khai thác nhiều câu hỏi về chiến thuật, từ cách tránh bị phát hiện qua mạng đến phối hợp truyền thông tuyên truyền.
Các tài khoản chatbot bị khóa hoặc những bộ lọc bảo vệ nội dung không ngăn cản được nhóm sử dụng khi họ thường dùng kỹ thuật "lập trình lại câu hỏi" (prompt engineering) hay "bẻ khóa" hệ thống kiểm soát, ví dụ như giả định câu hỏi phục vụ mục đích làm phim. Ngoài ra, họ cũng vận hành tài khoản trên nhiều nền tảng khác nhau giúp tránh gián đoạn hoạt động khi bị chặn.
Nguồn cung cấp kiến thức chuyên môn kỹ thuật chủ yếu đến từ các chuyên gia bên ngoài thuộc mạng lưới lớn hơn của Nhà nước Hồi giáo, cung cấp đào tạo trực tiếp hoặc qua mạng cho Boko Haram. Điều này cho thấy các nhóm khủng bố khác trong khu vực cũng có thể nhận được huấn luyện tương tự.
Thách thức an ninh quốc gia và hợp tác quốc tế về AI
Vụ việc này gây sức ép lớn với chính phủ Mỹ và Trung Quốc, hai quốc gia phát triển chính các công nghệ chatbot này, trong việc phối hợp nhằm ngăn chặn việc sử dụng AI vào các hành vi phạm pháp phi nhà nước. Các chuyên gia an ninh như Kyle Chan của Brookings cho rằng ngăn chặn hậu quả từ AI với khủng bố là lợi ích chung của cả hai nước trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ gay gắt.
Ngoài ChatGPT và DeepSeek, báo cáo cũng đề cập đến việc Boko Haram thỉnh thoảng sử dụng các chatbot từ Google, xAI và Meta. Meta cho biết mô hình AI bị đề cập đã cũ và các phiên bản mới hơn có nhiều biện pháp bảo vệ mạnh hơn.
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
Lo ngại đối với mô hình AI mã nguồn mở và khả năng bùng phát nguy hiểm
Trong khi đó, các mô hình AI mã nguồn mở dễ bị tùy biến và loại bỏ bộ lọc bảo vệ, được xem là rủi ro cao về mặt an ninh. Báo cáo từ tổ chức phi lợi nhuận Tech Against Terrorism nhận định khoảng một phần ba câu trả lời của các mô hình AI có thể hỗ trợ đáng kể cho các hoạt động khủng bố trong khi vượt ngoài khả năng tìm kiếm thông thường.
Theo Brookings, nếu các mô hình mở này bị sử dụng sai mục đích, đặc biệt là từ phía tội phạm và khủng bố, tác động có thể rất nghiêm trọng. Việc kiểm soát quyền phát hành và sử dụng các mẫu mã nguồn mở đang là điểm căng thẳng lớn giữa Trung Quốc và Mỹ trong các đàm phán về an toàn AI.
Tiềm năng phát triển của AI khủng bố và nghiên cứu tiếp theo
Mặc dù nghiên cứu tập trung vào giai đoạn trước khi các phiên bản chatbot mới nhất ra đời, khả năng các nhóm khủng bố chuyển hướng sang sử dụng nhiều hơn các mô hình mở của Trung Quốc đang được đánh giá cao. Nghiên cứu tiếp theo của Antonia Juelich được lên kế hoạch nhằm cập nhật diễn biến sử dụng AI của Boko Haram trong hai năm tới đây.
Nhóm chuyên gia nhận định, với sự phát triển không ngừng của AI, các kỹ thuật gian lận và bẻ khóa cũng ngày càng tinh vi, tạo ra thách thức nghiêm trọng trong việc kiểm soát và ngăn chặn hành vi xấu từ các tổ chức phi nhà nước.
Những điều rút ra từ bài viết
- Boko Haram đã sử dụng cả chatbot AI của Mỹ và Trung Quốc trong các hoạt động khủng bố từ năm 2023 đến 2025.
- Nhóm khủng bố nhận được đào tạo kỹ thuật AI từ các thành viên mạng lưới Nhà nước Hồi giáo.
- Các kỹ thuật bẻ khóa và lập trình câu hỏi giúp họ vượt qua các biện pháp kiểm soát của chatbot.
- Việc AI bị lợi dụng đặt ra thách thức an ninh quốc gia nghiêm trọng và cần có phối hợp quốc tế.
- Mô hình AI mã nguồn mở có nguy cơ bị khai thác cao hơn và là điểm nóng trong đàm phán an toàn AI giữa Mỹ và Trung Quốc.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
