Bức tranh kinh tế Triều Tiên: Tăng trưởng nhờ Nga, Trung Quốc và hoạt động phi pháp

Triều Tiên giữa hình ảnh hiện đại và thực tế nền kinh tế hỗn hợp

Báo Wall Street Journal hồi tháng 6 năm 2026 đã gọi Triều Tiên là “câu chuyện kinh tế thành công bất ngờ nhất thế giới”, một nhận định khiến nhiều người ngạc nhiên bởi trước nay quốc gia này thường được xem là cực kỳ nghèo đói và cô lập. Làn sóng du khách nước ngoài sau khi các biên giới được mở cửa trở lại sau đại dịch đã mô tả một Bình Nhưỡng hiện đại với các dịch vụ như ứng dụng gọi xe, thanh toán qua mã QR tại nhà hàng, xe điện, cửa hàng thú cưng, smartphone phổ cập và các toà nhà cao tầng mới mọc lên. Điều này cho thấy một bức tranh kinh tế thay đổi rõ rệt so với hình ảnh lâu nay của Triều Tiên.

Như lời một chuyên gia dẫn trong podcast của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhà lãnh đạo Kim Jong-un rõ ràng mong muốn quảng bá hình ảnh đất nước không còn là một quốc gia nghèo nàn, đói khát trong con mắt quốc tế.

Kinh tế Triều Tiên tăng trưởng nhờ các nguồn lực bên ngoài

Các phân tích chung đều chỉ ra rằng sự phục hồi kinh tế của Triều Tiên sau đại dịch chủ yếu nhờ vào những khoản thu ngoại tệ từ hợp tác với Nga, Trung Quốc cũng như các hoạt động phi pháp như trộm cắp tiền mã hóa. Trong đó, theo một số báo cáo, khối lượng tiền thu được từ việc Triều Tiên đưa quân và xuất khẩu vũ khí cho Nga lên đến hơn 14 tỷ USD. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc ước tính nền kinh tế Triều Tiên sẽ tăng trưởng 3,7% trong năm 2024, mức tăng mạnh nhất trong vòng tám năm trở lại đây.

Thực chất nguồn tăng trưởng và tương lai kinh tế quốc gia

Điều quan trọng hơn cả không phải là việc Triều Tiên có trở nên giàu có hơn hay không mà là bản chất của nguồn tài chính này. Phần lớn khoản thu nhập mới của họ phụ thuộc vào các mối quan hệ bên ngoài và các tình thế địa chính trị đặc biệt, không phải do năng suất nội địa ổn định và bền vững. Phần lớn lợi nhuận này được dùng để hiện đại hóa quân đội, một chiến lược vốn được Kim Jong-un thúc đẩy từ trước.

Vấn đề đặt ra hiện nay là liệu lợi ích kinh tế này chỉ là sự thuận lợi tạm thời hay đang xây dựng nền kinh tế đủ sức chống chọi với những cú sốc trong tương lai. Việc phụ thuộc nhiều vào các đối tác như Nga và Trung Quốc tuy có thể thấy mâu thuẫn với chủ trương tự lực của Triều Tiên, nhưng có thể được coi là một bước đi chiến lược để “tích lũy vốn” đầu tư vào công nghiệp nội địa, cải thiện hạ tầng và tăng khả năng chống chịu kinh tế.

Chiến lược phát triển và những dấu hiệu tích cực

Từ tháng 1 năm 2024, chính phủ Triều Tiên đã công bố chính sách hiện đại hoá, xây dựng các nhà máy mới và cải thiện chất lượng cuộc sống tại các vùng nông thôn vốn chậm phát triển so với Bình Nhưỡng. Chính sách này được thực hiện trong bối cảnh gia tăng quan hệ quân sự với Nga, giúp Triều Tiên có thêm nguồn lực tài chính để đầu tư không chỉ cho quân sự mà cả cho phát triển dân sinh.

Triều Tiên cũng đặt mục tiêu nâng cao các lĩnh vực y tế, giáo dục, nhà ở, giao thông và nông nghiệp nhằm củng cố nền tảng kinh tế lâu dài. Nếu nguồn tiền từ xuất khẩu vũ khí và các hoạt động mạng được sử dụng hợp lý, quốc gia này có thể xây dựng những đệm đỡ kinh tế nhằm giảm thiểu rủi ro từ sự thay đổi trong thương mại với Trung Quốc, nhu cầu của Nga hay các áp lực quốc tế mới.

Những thách thức nội tại và nguy cơ bất bình đẳng xã hội

Việc cải thiện kinh tế chủ yếu tập trung ở Bình Nhưỡng đang tạo ra khoảng cách lớn với các vùng tỉnh, có thể kéo theo sự bất mãn từ người dân ở các khu vực xa trung tâm. Nếu chính phủ mở rộng các dự án phát triển ra các vùng nông thôn thì không chỉ nâng cao chất lượng sống mà còn củng cố tính chính danh của chế độ.

Một thách thức khác là việc kiểm soát các hoạt động kinh tế phi chính thức vốn từ lâu cung cấp sinh kế cho người dân, gồm các chợ đen và buôn lậu qua biên giới. Trong khi nhà chức trách thường xuyên thay đổi chính sách từ khoan dung đến quyết liệt trấn áp, việc duy trì cân bằng hiện sẽ trở nên khó khăn hơn khi đời sống người dân dần cải thiện và nhu cầu về tự do thương mại tăng lên.

Triển vọng từ ngành công nghiệp quốc phòng và chính sách quốc tế

Ngành công nghiệp quốc phòng Triều Tiên dự báo sẽ trở thành nguồn tăng trưởng bền vững nhờ kho vũ khí lớn và sự hấp dẫn trên thị trường quốc tế, đặc biệt là các nước đang có xung đột hoặc không thể tiếp cận nguồn cung truyền thống. Chiến tranh ở Ukraine đã phần nào minh chứng sức hút này.

Sẽ có lợi nếu cộng đồng quốc tế vừa duy trì các biện pháp trừng phạt nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí, vừa mở rộng cơ hội thương mại hợp pháp để Triều Tiên có thể chuyển đổi hoạt động kinh tế sang các lĩnh vực hợp pháp hơn. Điều này sẽ tạo động lực mạnh mẽ hơn để giảm phụ thuộc nguồn thu nhập phi pháp đang chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách quốc gia.

Sự phụ thuộc càng giảm sẽ giúp Triều Tiên cảm thấy áp lực đàm phán tăng lên hơn là phát triển năng lực kinh tế và quân sự bất chấp các sức ép bên ngoài. Đây được xem là hướng tiếp cận thực tế hơn so với việc chỉ tập trung gia tăng trừng phạt mà không có cơ chế khuyến khích.

Thông tin bài viết: Tiến sĩ Gabriela Bernal, chuyên gia phân tích về các vấn đề Triều Tiên, với bài viết đăng trên blog của Viện Lowy, Australia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.