Động vật ở quần đảo Galápagos tiết lộ những hiểm họa do El Niño gây ra

Quần đảo Galápagos nằm giữa Thái Bình Dương, vốn có vùng nước lạnh đặc trưng tạo điều kiện thuận lợi cho các loài sinh vật như chim cánh cụt và hải cẩu lông, những loài thường thấy ở vùng ôn đới. Tuy nhiên, hiện tượng khí hậu El Niño xuất hiện khi gió mậu dịch chậm lại, khiến dòng nước ấm lan dọc theo bờ biển Nam Mỹ, đồng thời làm nhiệt độ nước quanh Galápagos tăng vọt từ khoảng 18 độ C lên trên 30 độ C.

Sự tăng nhiệt này khiến đa số các loài cá suy giảm mạnh do nguồn dinh dưỡng bị triệt tiêu, dẫn đến sụt giảm nghiêm trọng quần thể các loài chim biển như cá mực Nazca, chim cánh cụt và chim chân xanh, cùng với việc thằn lằn biển bị đói hàng loạt. Hiện tượng ngược lại là La Niña lại tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển rực rỡ của hệ sinh thái biển khi nhiệt độ giảm xuống.

Những năm El Niño và La Niña luân phiên xảy ra đã tạo ra cơ hội để hệ sinh thái quanh quần đảo Galápagos tiến hóa, giúp một số loài sinh vật thích nghi với điều kiện thay đổi này. Một ví dụ độc đáo là thằn lằn biển có thể thu nhỏ bộ xương trong những năm El Niño nhằm tăng cơ hội sinh tồn, và phục hồi lại kích thước khi điều kiện môi trường trở lại bình thường.

Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm cho các đợt El Niño trở nên thường xuyên và dữ dội hơn, đặt ra hiểm họa nghiêm trọng cho sự ổn định và đa dạng sinh học của quần đảo. Có những lo ngại rằng điều kiện cực đoan như vậy có thể dẫn đến tuyệt chủng nhiều loài trong vài thập niên tới.

Giáo sư Jon Witman, nhà sinh thái học danh dự tại Đại học Brown, người nghiên cứu các chu kỳ El Niño – La Niña tại Galápagos, cho biết đây là một trong những hệ sinh thái có biến động nhiệt độ lớn nhất trên thế giới. Ông cảnh báo: “Sự suy giảm gần như hoàn toàn của hệ sinh thái biển trong mùa El Niño và sự phục hồi mạnh mẽ trong mùa La Niña đã trở thành vòng tuần hoàn nhưng câu hỏi lớn là hệ sinh thái này có thể chịu đựng được bao lâu trước áp lực ngày càng lớn?”

Trong những đợt El Niño nghiêm trọng trước đây, như năm 1982-83, nhiều loài đặc hữu ở Galápagos đã bị tuyệt chủng, bao gồm cá kim loại Galápagos. Trong đợt El Niño 2015-16, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận sự bùng phát bệnh ngoài da ở nhiều loài cá, ảnh hưởng dây chuyền đến cả mạng lưới thức ăn.

Ông Witman gọi quần đảo Galápagos là “phòng thí nghiệm tự nhiên” giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về khả năng thích nghi và nguy cơ tuyệt chủng trong bối cảnh khí hậu thay đổi mạnh mẽ. Ông cho biết các hệ sinh thái có thể bị đẩy vượt qua ngưỡng chịu đựng để chuyển sang trạng thái mới với mức độ đa dạng sinh học và năng suất thấp hơn.

Dù chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ các biến động của El Niño, quần đảo Galápagos vẫn được xem là có khả năng phục hồi nhờ trải qua nhiều chu kỳ cực đoan trong lịch sử. Giáo sư Witman tỏ ra lạc quan khi nghiên cứu các rạn san hô, cho thấy sự thay đổi thành phần sang các loài san hô bền bỉ hơn có thể hồi phục sau những đợt El Niño mạnh.

Ông kết luận: “Chúng ta đang sống trong một vùng khí hậu mới, rất đáng lo ngại nhưng việc nghiên cứu hệ sinh thái này vẫn cho tôi hy vọng về khả năng thích nghi của các loài trước nhiệt độ ngày càng tăng.”

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.