Hành trình kung fu Trung Quốc chinh phục Bờ Biển Ngà từ phong trào mê phim Bruce Lee đến trung tâm khu vực

Meite Siaka là nhân vật quan trọng trong sự phát triển của kung fu tại Bờ Biển Ngà. Với nhiều vai trò trong chính phủ và xã hội, ông còn là chủ tịch sáng lập Liên đoàn Võ thuật Trung Quốc tại Bờ Biển Ngà (FIAMC) từ năm 2008. Hành trình của ông bắt đầu từ thập niên 1970, khi các bộ phim võ thuật của Bruce Lee được chiếu rộng rãi ở Abidjan, thủ phủ kinh tế của Bờ Biển Ngà. Mặc dù hai nước chưa thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức cho đến năm 1983, phim Hồng Kông đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ của giới trẻ và truyền cảm hứng cho phong trào yêu thích kung fu.

Siaka cho biết, ngoài phim Bruce Lee, các chương trình truyền hình địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến võ thuật Trung Quốc, tạo nên sự lan tỏa sang các nước nói tiếng Pháp tại Tây Phi. Các bộ phim này truyền tải giá trị về kỷ luật và sự kiên cường, phù hợp với xu hướng và tâm trạng của thanh thiếu niên tầng lớp lao động ở Abidjan.

Phong trào kung fu đã ảnh hưởng sâu rộng đến các nhóm thanh niên địa phương, điển hình là phong trào đường phố “Ziguehi” được mô tả bởi nhà nhân khẩu học Alessandro Jedlowski như một trong những hiện tượng xã hội có sức ảnh hưởng lớn trong lịch sử gần đây của Bờ Biển Ngà. Các rạp chiếu nhỏ ở những khu dân cư đông đúc thường xuyên trình chiếu phim kung fu, biến nơi đây thành "phòng thí nghiệm xã hội" để giới trẻ học hỏi và thử nghiệm các động tác võ thuật, cùng với các chuẩn mực đạo đức mà họ nhìn thấy trên màn ảnh.

Phong trào này cũng góp phần hình thành "Nouchi" - ngôn ngữ đường phố độc đáo của quốc gia. Theo lời Jedlowski, các bộ phim kung fu góp phần tạo nên các trải nghiệm lịch sử mới, ảnh hưởng đến cả văn hóa đại chúng và chính trị đường phố ở Bờ Biển Ngà.

Bước sang thập niên 1980, đam mê võ thuật Trung Quốc bắt đầu trở nên nghiêm túc và có tổ chức hơn. Một số võ sĩ Bờ Biển Ngà đã đến học tập tại các trung tâm võ thuật nổi tiếng của Trung Quốc, như tu viện Shaolin. Họ trở về mang theo kỹ năng và kiến thức bài bản, từ đó xây dựng nền móng cho những thế hệ võ sinh tiếp theo.

Meite Siaka dẫn chứng các bậc thầy tiên phong như Boni Yao Alfred, người đã trải qua đào tạo về môn Nanquan (Nam quyền). Nhiều võ sinh khác như Max Yollando và Jean-Philippe N'Dri cũng đã từng tu nghiệp tại Shaolin, trở về nước tiếp tục truyền dạy và phát triển các khóa học kung fu tại Bờ Biển Ngà.

Vào thời gian đầu, các môn võ Trung Quốc vốn được xếp chung với judo và karate dưới một liên đoàn đa môn. Tuy nhiên, đến đầu những năm 2000, phong trào dần tách ra với sự hỗ trợ từ các bậc thầy Shaolin từ Trung Quốc, được dẫn dắt bởi Liên đoàn Võ thuật Trung Quốc tại Bờ Biển Ngà ra đời nhằm chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đào tạo.

Hiện nay, môn kung fu đã có mặt rộng rãi tại Bờ Biển Ngà với khoảng 250 câu lạc bộ được đăng ký chính thức, chia thành các hiệp hội và 17 liên đoàn khu vực, trong đó 5 liên đoàn tập trung tại Abidjan và 12 liên đoàn hoạt động ngoài thành phố. Ngoài ra, nhiều câu lạc bộ và nhóm luyện võ không chính thức cũng phát triển mạnh, tạo nên sự đa dạng và sức sống cho cộng đồng võ thuật.

Theo Alessandro Jedlowski, sự chuyển đổi từ các hoạt động trên đường phố lấy cảm hứng từ phim sang môi trường võ thuật chính thức phản ánh sự biến đổi của xã hội Bờ Biển Ngà. Kung fu không còn chỉ là công cụ hòa nhập vào các băng nhóm mà được định hướng trở thành môn thể thao chú trọng kỷ luật, sức khỏe và hiệu suất thi đấu.

Các hoạt động quốc tế cũng góp phần nâng cao uy tín cho võ thuật Trung Quốc tại Bờ Biển Ngà. Quốc gia này đã vươn lên trở thành điểm trung tâm khu vực khi tổ chức Đại hội Võ thuật Wushu Kung Fu châu Phi lần thứ 8 năm 2023 và dự kiến tiếp tục đăng cai năm tới. Liên đoàn đã tổ chức các chuyến tập huấn ở Trung Quốc với hỗ trợ từ đại sứ quán Trung Quốc tại Abidjan, giúp võ sinh nâng cao kỹ năng và giành được tổng cộng 115 huy chương tại các giải châu Phi, trong đó có 22 huy chương gần đây thuộc cả phần kỹ thuật và đấu võ sanda (kickboxing Trung Quốc).

Meite Siaka cho biết quan hệ giữa Liên đoàn và đại sứ quán Trung Quốc từng có sự hỗ trợ, song hiện nay mối quan hệ chủ yếu là khi cần thiết mới liên hệ, không còn sự hỗ trợ đều đặn. Tài chính vẫn là vấn đề nan giải với các tổ chức võ thuật tại nước này khi các đoàn võ sinh thường xuyên phải tự vay mượn để tham gia thi đấu quốc tế.

Tại Trung tâm Hoạt động Thể thao Abidjan, trợ lý huấn luyện viên võ thuật Toure Ounar nhận định kung fu phát triển nhanh bởi yêu cầu cơ sở vật chất thấp, song cộng đồng vẫn còn phân tán do thiếu sự đồng bộ về kỹ thuật giữa các trường phái. "Mỗi bậc thầy đều có phong cách riêng, điều này gây khó khăn cho sự thống nhất," ông nói.

Tuy vậy, sức hút của kung fu vẫn lớn và không ngừng lan rộng. Ở các quận như Cocody, Abobo và thủ đô Yamoussoukro, các câu lạc bộ dù chính thức hay tự phát vẫn tiếp tục mọc lên với sự dẫn dắt của những người nhiệt huyết, thể hiện sức sống mạnh mẽ của kung fu trong đời sống người Bờ Biển Ngà.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.