Bộ trưởng Tài chính Baden-Württemberg Danyal Bayaz tiết lộ quan điểm về cải cách thuế và thách thức kinh tế hiện nay

Trước kỳ nghỉ hè, chính phủ liên bang Đức đã trình bày kế hoạch cải cách thuế nhằm giảm gánh nặng cho nhóm thu nhập thấp và trung bình, đồng thời tăng thuế với nhóm có thu nhập rất cao. Bộ trưởng Tài chính bang Baden-Württemberg, Danyal Bayaz, trong cuộc phỏng vấn với FAZ, đánh giá kế hoạch này không thể coi là một chương trình cải cách toàn diện.

Ông nhấn mạnh trong khi chính sách về lương hưu được chuẩn bị khá kỹ lưỡng và có quy mô lớn hơn nhiều so với kỳ vọng, thì cải cách thuế lại là câu chuyện ngược lại. Sau nhiều tháng tranh luận với kỳ vọng lớn, cuối cùng chỉ có các biện pháp điều chỉnh cơ bản như nâng mức miễn thuế cơ bản, bù lại sự tiến triển trong tiến trình tính thuế theo lũy tiến (kỹ thuật còn gọi là "cold progression"), và chuyển dịch một phần thuế từ nhóm thu nhập cao sang thấp hơn. Bayaz đánh giá đây không phải là một đột phá lớn về thuế.

Bayaz từng đề xuất đơn giản hóa hệ thống thuế, kết thúc việc người dân phải thu thập hóa đơn một cách thủ công để làm tờ khai thuế, thay vào đó là một hệ thống dễ dàng và hiệu quả hơn. Ông cho biết mong muốn chính phủ tận dụng tình hình khó khăn hiện nay để vừa giúp người dân về mặt tài chính, vừa đồng thời đơn giản hóa hệ thống thuế, ví dụ như kết hợp các khoản khấu trừ liên quan đến người lao động thành một khoản chung, như "phụ cấp ngày làm việc" áp dụng cho nhiều trường hợp khác nhau như làm việc tại nhà, chi phí di chuyển, để giảm bớt tính phức tạp và tăng mức độ chung chung thay vì chi tiết từng trường hợp.

Ông cũng lưu ý rằng mọi kế hoạch phải được thông qua cả tại Bundesrat (Hội đồng Liên bang), nơi các bang có tiếng nói và có thể ảnh hưởng đến tiến trình cải cách.

Khi được hỏi về vai trò của các bang trong việc cản trở cải cách do phải bảo vệ nguồn thu nội bộ, Bayaz cho biết tình hình kinh tế đã làm thay đổi khá nhiều quan điểm. Là một người từng làm đại biểu quốc hội liên bang và nay là bộ trưởng tài chính bang, ông hiểu cả hai phía. Theo ông, việc đổ lỗi hoàn toàn cho bang hoặc liên bang đều không chính xác.

Bayaz khẳng định bản thân là người ủng hộ mạnh mẽ liên bang trong hệ thống liên bang, nhưng nhấn mạnh rằng liên bang không nên trở thành rào cản cho cải cách do sự đổ lỗi qua lại giữa các cấp quản lý. Ông đề cập đến nhiều chính sách quan trọng như yêu cầu về chế độ làm việc toàn thời gian và quyền được gửi con vào nhà trẻ đã được thông qua nhưng chưa được tài trợ đầy đủ, khiến các bang cảm thấy bị bỏ rơi trong việc thực hiện.

Ông cũng cho biết các bang có trách nhiệm chung và không thể chỉ trông chờ liên bang thực hiện và chi trả toàn bộ cải cách.

Bayaz tiết lộ ngân sách của bang Baden-Württemberg cho năm 2027 còn thiếu khoảng 5 tỷ euro. Ông giải thích ngân sách bang có đặc điểm khác liên bang ở tỷ lệ chi cho nhân sự cao hơn rất nhiều, khoảng 40% so với 10% của liên bang, gồm nhiều nhân viên trong hệ thống tư pháp, cảnh sát, giáo dục và tài chính.

Phần ngân sách tự do và có thể điều chỉnh được rất hạn chế, vì vậy bang phải tiết kiệm 250 triệu euro, chủ yếu cắt giảm trong các chương trình hỗ trợ. Bayaz thừa nhận đây là quyết định khó khăn, không thể làm nhẹ nhàng mà phải có sự chia sẻ đau đớn giữa các bộ ngành.

Cách làm phổ biến là áp dụng phương pháp cắt giảm đồng đều 5-10% ở tất cả các bộ để đảm bảo công bằng và tạo động lực cho từng bộ cùng tham gia giảm chi phí.

Bang Baden-Württemberg đang tiến hành cải cách pháp luật để loại bỏ tất cả các nghĩa vụ báo cáo, lưu trữ và tài liệu không cần thiết, yêu cầu các bộ ngành phải giải trình cụ thể những quy định nào cần giữ và đề xuất sửa đổi. Mục tiêu là giảm bớt gánh nặng thủ tục khi mà kinh tế toàn cầu và địa chính trị đã có nhiều biến đổi, đồng thời tác động của già hóa dân số khiến chính quyền khó khăn hơn trong việc xử lý công việc.

Bayaz muốn thay đổi nhận thức và văn hóa công tác, yêu cầu ai đề xuất quy định phải chứng minh sự cần thiết của chúng. Ông cũng nhấn mạnh rằng bang chỉ chịu trách nhiệm dưới 10% thủ tục hành chính, do đó việc cắt giảm phải được thực hiện từng bước một cách kiên trì.

Bắt đầu từ ngày 1/7, người dân sẽ có thể hoàn thiện tờ khai thuế chỉ với vài cú nhấp trên ứng dụng điện thoại, nhờ hệ thống khai thuế tự động cao tại bang. Hiện nay khoảng 18% tờ khai thuế không cần cán bộ thuế xử lý trực tiếp. Hệ thống sẽ phát triển thêm để người lao động chưa lập gia đình hoặc người hưu trí có thể khai thuế một cách thuận tiện dựa trên dữ liệu đã lưu từ các cơ quan bảo hiểm xã hội và người sử dụng lao động.

Bayaz cũng đề cập đến việc vận hành cổng thông tin ẩn danh để người dân báo cáo các hành vi trốn thuế nghiêm trọng nhằm đảm bảo công bằng thuế và tăng nguồn thu cho nhà nước. Đây là phần công tác nhằm kiểm soát chặt chẽ thay vì chỉ đặt niềm tin đơn thuần.

Bộ trưởng Bayaz cũng chia sẻ về những khó khăn trong công nghiệp của bang với áp lực từ mất đi hàng ngàn việc làm mỗi tháng do các thay đổi thị trường toàn cầu, đặc biệt ở các tập đoàn lớn như Mercedes và Bosch cùng các nhà cung cấp phụ trợ.

Ông khẳng định chính phủ có nhiệm vụ tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế và cuộc sống thịnh vượng nhưng không thể bảo đảm được mọi việc làm sẽ được giữ lại, đặc biệt trước các áp lực như dư thừa công suất, cạnh tranh toàn cầu, và cú sốc từ nền kinh tế Trung Quốc thúc đẩy điện hóa mạnh mẽ.

Bayaz cho rằng sự thống trị ngành công nghiệp ô tô truyền thống của Đức sẽ giảm trong tương lai gần, nhưng tin tưởng vào chất lượng kỹ sư và nguồn lực đổi mới để tập trung đầu tư vào công nghệ mới như phương tiện điện, cảm biến, kết nối, lái xe tự hành, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử và công nghệ sinh học.

Khi được hỏi về quan điểm của một chính trị gia Đảng Xanh đối với cuộc chuyển đổi sang ô tô điện, Bayaz thừa nhận thực tế không hoàn toàn trắng đen. Ông cho rằng ngành công nghiệp cần có sự linh hoạt thay vì áp đặt các mốc thời gian cố định phát triển điện hóa.

Ông nhấn mạnh rằng nhiều ý kiến phản đối việc cấm xe động cơ đốt trong chưa thực sự có hiệu lực và khẳng định rằng Trung Quốc không tấn công bằng công nghệ xe truyền thống mà đang theo đuổi chiến lược điện hóa rất quyết liệt. Ông kêu gọi chính trị gia có can đảm đối mặt với những sự thật khó chịu đồng thời giữ hình ảnh tương lai tích cực với nhiều lĩnh vực tăng trưởng như công nghệ y tế, công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo và quốc phòng.

Bài phỏng vấn gốc bằng video và bản đầy đủ có thể xem trên podcast "Löhr & Pennekamp".

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.