Quỹ hưu trí Uzbekistan: Chỉ có Tashkent đảm bảo chi phí

Tính đến ngày 1/7/2026, số người hưởng lương hưu tại Uzbekistan là 4.361.432 người, tăng 158.897 người, tương đương 3,8% so với cùng kỳ năm trước, theo báo cáo phân tích nửa đầu năm của Quỹ Hưu trí thuộc Bộ Kinh tế và Tài chính nước này. Mức lương hưu trung bình hiện đạt 1.688.061 sum.

Trong số người nhận lương hưu, 3,6 triệu người, chiếm 83%, nhận lương hưu theo tuổi nghỉ hưu; 482,2 nghìn người (11%) hưởng lương hưu do khuyết tật; còn lại 261,3 nghìn gia đình (6%) được nhận lương hưu cho trường hợp mất người trụ cột gia đình. Nửa đầu năm đã có 154.180 lương hưu mới được cấp. Tỷ lệ người hưởng lương hưu trên tổng dân số đạt 11%, là một trong những tỷ lệ thấp nhất trong khối Các Quốc gia độc lập và vùng Baltic, được đánh giá là lợi thế về mặt nhân khẩu học cho Uzbekistan.

Vùng Fergana có số người hưởng lương hưu lớn nhất, 515.400 người, chiếm gần 1/8 tổng số người hưởng lương hưu toàn quốc. Bốn vùng Fergana, Samarkand, Andijan và Kashkadarya chiếm tới 41% tổng người nhận lương hưu của Uzbekistan. Tỷ lệ lương hưu theo khuyết tật cao nhất ghi nhận tại các vùng Navoi (18,2%), Syrdarya (17,7%) và Karakalpakstan (15,3%).

Quỹ Hưu trí Uzbekistan được dự toán với ngân sách thặng dư 1,6 nghìn tỷ sum trong năm 2026. Song, nguồn thặng dư này hoàn toàn dựa vào chuyển ngân từ ngân sách nhà nước. Nếu không tính nguồn chuyển ngân, quỹ sẽ chịu thâm hụt 21,4 nghìn tỷ sum, tăng 13,8% so với năm trước.

Chuyển ngân từ ngân sách tăng từ 18,5 nghìn tỷ sum lên 23 nghìn tỷ sum, tăng 24% so với cùng kỳ, chiếm tỷ trọng 26,2% trong tổng thu quỹ, tăng so với 24,3% năm trước. Thu từ nguồn nội tại quỹ tăng 11,7% mỗi năm, trong khi chi phí tăng 12,2%, tạo ra khoản chênh lệch nhỏ nhưng ổn định và tích lũy theo thời gian. Thuế xã hội chiếm 71,5% trong tổng thu nhập, nhưng không đủ để tự trang trải các chi phí.

Thu thuế xã hội trong 6 tháng đầu năm tăng 16,2%, từ 27,4 nghìn tỷ sum lên 31,9 nghìn tỷ sum, mức tăng vượt qua tỷ lệ lạm phát.

Đáng chú ý, Tashkent đóng góp tới 10,4 nghìn tỷ sum trong tổng thu thuế xã hội, tương đương gần 1/3 tổng thu từ 14 vùng. Ba vùng có tăng trưởng thu thuế xã hội cao nhất là Tashkent (19,2%), Samarkand (19,1%) và Navoi (18,4%). Ngược lại, vùng Tashkent và Andijan có tốc độ tăng trưởng thấp nhất (11,3% và 11,7%), nằm trong danh sách cần áp dụng các biện pháp nâng cao hợp pháp hóa thu nhập.

Hệ thống tài chính theo vùng cho thấy sự mất cân bằng rõ nét. Tổng thu thuế xã hội của toàn quốc chỉ đáp ứng được 76,9% chi phí hưu trí, với thu 31,9 nghìn tỷ sum và chi phí 41,4 nghìn tỷ sum, khiến quỹ thiếu hụt 9,5 nghìn tỷ sum.

Tashkent là vùng duy nhất có thu vượt chi với tỷ lệ phủ kín chi phí lên tới 208,6% và thặng dư 5,4 nghìn tỷ sum. Vùng Navoi gần đạt điểm cân bằng với tỷ lệ 99,6%. Trong khi đó, 12 vùng còn lại không đủ chi trả trên 50% chi phí của mình, đứng cuối bảng là các vùng Samarkand (50,8%), Fergana (50,9%) và Kashkadarya (51,8%). Chi phí phát triển tại các vùng tăng từ 12,5% đến 16,3%, trong khi thu nhập lại dao động nhiều, dẫn đến khoảng cách ngày càng gia tăng theo đánh giá của quỹ.

Chất lượng phục vụ người hưởng lương hưu được nâng cao đáng kể trong nửa đầu năm 2026. Trung bình mỗi tháng đã cung cấp 295.400 dịch vụ điện tử, tổng cộng 1,77 triệu dịch vụ trong 6 tháng.

Phần lớn lương hưu mới được cấp theo hình thức chủ động, không cần thủ tục khai báo từ người nhận: 54,2% lương hưu tuổi già và 87,3% lương hưu khuyết tật được phân phát theo phương thức này. Ngoài ra, ba dịch vụ mới đã được triển khai, bao gồm cung cấp giấy xác nhận về việc nhận lương hưu, đã được sử dụng 132.300 lần.

Số lượng yêu cầu hỗ trợ từ người hưởng lương hưu giảm mạnh 39,2%, từ 6.168 xuống còn 3.751, giảm trên tất cả 15 vùng được đánh giá. Tỷ lệ yêu cầu hỗ trợ trên 1.000 người hưởng cũng giảm xuống 0,86 so với 1,47 cùng kỳ trước, dù số người hưởng lương hưu tăng lên.

Báo cáo cũng nêu ra một số nguy cơ chính với hệ thống hưu trí, bao gồm chi phí tăng nhanh hơn so với nguồn thu, sự mất cân bằng về tài chính giữa các vùng và áp lực dân số ngày càng tăng với tốc độ số người hưởng lương hưu tăng nhanh hơn mức tăng dân số chung (3,8% so với tổng thể dân số).

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.