Danh Trình Ý Chỉ Truyền Directive Xử Lý Nước Thải Đang Gây Tranh Cãi Tại EU

Chỉ đạo số 2024/3019 của Liên minh châu Âu về xử lý nước thải sinh hoạt, được thông qua ngày 27/11/2024, nhằm giải quyết vấn đề các vi ô nhiễm phát sinh từ phế phẩm mỹ phẩm và dược phẩm - những thành phần được cho là tác nhân chính gây ô nhiễm khó xử lý trong nước thải đô thị. Chỉ đạo này đặt trọng trách chi trả phần lớn chi phí xử lý ô nhiễm vi mô lên ngành dược phẩm và mỹ phẩm, buộc các nhà sản xuất trong hai ngành này phải chịu ít nhất 80% chi phí làm sạch theo công nghệ lọc tiên tiến gọi là xử lý tiến bộ bậc bốn.

Tuy nhiên, ngay sau khi chỉ đạo có hiệu lực từ đầu năm 2025, nhiều doanh nghiệp dược phẩm tại châu Âu đã bày tỏ lo ngại về tính khả thi tài chính của quy định. Các công ty dược phẩm sản xuất thuốc kê đơn với giá được điều tiết hành chính không thể tăng giá bán để bù đắp chi phí mới này. Tổ chức đại diện nhà sản xuất thuốc Medicines for Europe ước tính các doanh nghiệp có thể phải chi trả từ 100% đến 800% doanh thu của thuốc có giá cố định, dẫn đến khả năng thiệt hại lớn về hoạt động sản xuất.

Trong bối cảnh đó, mười công ty dược phẩm hàng đầu châu Âu đã khởi kiện chỉ đạo lên Tòa án Công lý EU với các cáo buộc như vi phạm quy trình thông qua theo nguyên tắc đồng thuận của Hội đồng EU, cùng việc chỉ đạo dựa trên các giả định sai lệch về nguồn ô nhiễm và phạm vi trách nhiệm tài chính. Luật sư đại diện cho các công ty này chỉ ra rằng quy định không tôn trọng nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, vi phạm tự do kinh doanh và nguyên tắc cân xứng cũng như không phân biệt đối xử.

Bên cạnh đó, Chính phủ Ba Lan cũng đâm đơn khiếu nại lên tòa án vào tháng 3/2025, nhấn mạnh chỉ đạo này không áp dụng đúng nguyên tắc công bằng về chi phí và yêu cầu xem xét lại sự cân đối giữa chi phí và hiệu quả, đặc biệt phản đối tình trạng chi phí vượt xa lợi ích bảo vệ môi trường dự kiến.

Trong phiên họp ngày 18/6, Nghị viện châu Âu khuyến nghị trì hoãn áp dụng chỉ đạo cho đến giai đoạn 2033-2045 và tiến hành đánh giá lại toàn diện về tác động môi trường và kinh tế đến cuối năm 2026. Các nghị sĩ nhấn mạnh rằng việc phân bổ chi phí xử lý ô nhiễm cần dựa trên sự công bằng giữa các ngành gây ô nhiễm và không làm tổn hại đến sức khỏe cộng đồng hay sự sẵn có của thuốc.

Các nghiên cứu mới từ một nhóm khoa học tại Hy Lạp do giáo sư Nikolaos Thomaidis dẫn đầu chỉ ra rằng đóng góp của ngành dược phẩm vào ô nhiễm vi mô trong nước thải chỉ khoảng 7-8%, thấp hơn nhiều so với con số 66% do Ủy ban châu Âu đưa ra trong tài liệu đề xuất chỉ đạo, làm dấy lên nghi vấn về cơ sở dữ liệu và phương pháp đo lường sử dụng trong đánh giá ban đầu.

Hiện các nước thành viên, trong đó có Ba Lan, đang trì hoãn triển khai luật mới do chưa được xây dựng các văn bản pháp lý xử lý phù hợp. Quyết định cuối cùng về chỉ đạo này phụ thuộc vào các phán quyết của Tòa án Công lý EU liên quan đến các vụ kiện. Chuyên gia pháp lý Tomasz Jaworski nhận định phán quyết có thể buộc Ủy ban châu Âu phải sửa đổi quy định, nhằm phân bổ chi phí một cách công bằng hơn và đảm bảo không làm ảnh hưởng đến sản xuất thuốc, đồng thời giữ vững hiệu quả của công tác xử lý nước thải.

Bà Małgorzata Adamkiewicz, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Adamed Pharma, đánh giá cao sự hỗ trợ của Chính phủ Ba Lan và kỳ vọng nghị quyết của Nghị viện châu Âu sẽ mở đường cho việc điều chỉnh lại quy định, qua đó giảm bớt gánh nặng tài chính cho các ngành dược phẩm và mỹ phẩm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.