Khởi nguồn của các mối quan hệ ảo trên mạng xã hội

Vào tháng 3/2008, sự xuất hiện của mạng xã hội Facebook đã đánh dấu một bước ngoặt trong cách con người kết nối và tương tác. Thay vì gặp gỡ trực tiếp, người dùng có thể tìm kiếm tên bạn bè, người thân hay người quen để gửi lời mời kết bạn. Nhóm bạn bè này trở thành khán giả mới của những hình ảnh và thông tin mà người dùng chia sẻ. Đây được xem là sự mở rộng của khái niệm tình bạn truyền thống, tạo nên một kiểu quan hệ không ràng buộc, không cần gặp mặt mà vẫn duy trì sự theo dõi và tương tác như một bản sao của sự thân thiết.

Mạng xã hội tạo ra cơ hội để được nhìn thấy và nhìn người khác từ xa, giống như xem một danh mục hình ảnh về những người quen, người lạ hoặc người mà ta mong muốn tìm hiểu. Từ đây, các công ty công nghệ lớn – Big Tech – đã xây dựng một dạng kết nối mới mà không yêu cầu sự hiện diện vật lý hay sự cam kết lâu dài, khác biệt so với các mối quan hệ truyền thống.

Sự chuyển biến sang bạn ảo trên nền tảng trí tuệ nhân tạo

Trên các nền tảng như Twitter hay Instagram, "người theo dõi" trở thành thuật ngữ phổ biến để chỉ những người xem và tương tác mà không nhất thiết là bạn bè thực sự. Một số người theo dõi thậm chí còn là những người lạ đóng vai trò như bạn bè, động viên, khen ngợi hay an ủi. Nhưng sự tiến bộ của công nghệ đã đưa ý tưởng này lên một tầm cao mới: trí tuệ nhân tạo tạo ra các chatbot có thể trò chuyện suốt 24 giờ mỗi ngày, sở hữu lượng kiến thức và thông tin vượt trội, và simulate các tương tác gần như thật.

Những chatbot này không đơn thuần là máy móc vô tri vô giác, mà được thiết kế nhằm mô phỏng hành vi, ngôn ngữ và cảm xúc con người. Chúng sử dụng các thủ thuật như ngắt quãng câu nói, xen kẽ những tiếng thở hay dùng các từ đệm, khiến người dùng dễ cảm nhận như đang nói chuyện với một con người thật. Chính những hiệu ứng này khiến người dùng cảm giác có một người ở bên cạnh để chào đón, lắng nghe và chia sẻ, dù thực tế đó chỉ là một chương trình không hiện hữu.

Giao tiếp cùng chatbot - một xu hướng xã hội mới

Khác với mạng xã hội vốn chỉ dừng lại ở việc đăng tải nội dung, nhận phản hồi và lượt thích, chatbot mang đến cuộc đối thoại mở rộng, đa dạng về chủ đề và thời gian. Người dùng ngày càng tin tưởng bắt chuyện với chatbot, trao đổi tâm sự, bày tỏ nỗi niềm và xin lời khuyên. Cuộc hội thoại này tuân theo một hợp đồng ngầm giữa người dùng và công nghệ lớn, mang đến cảm giác an toàn vì chatbot vô hại, luôn sẵn sàng cho mọi câu chuyện.

Tác động của trí tuệ nhân tạo không chỉ dừng lại ở sự thuận tiện mà còn kích thích trí tưởng tượng và cảm xúc. Như trẻ em chơi với búp bê và tạo lập bạn tưởng tượng, người lớn hiện được khuyến khích tương tác với "bạn ảo", một hiện tượng phản chiếu xu hướng chơi đùa và nhu cầu tình cảm của con người.

Nguy cơ và cảnh báo từ giới chuyên gia

The Lancet Psychiatry gần đây công bố nghiên cứu đánh giá tác động của chatbot trí tuệ nhân tạo lên những người dễ bị rối loạn tâm thần như tâm thần phân liệt. Kết quả cho thấy chatbot có thể củng cố những ảo tưởng như hoang tưởng, tô hồng các niềm tin sai lệch, do đặc tính luôn đáp ứng tích cực và cá nhân hóa câu trả lời. Mặc dù chưa có bằng chứng rằng chatbot có thể khởi phát một cuộc khủng hoảng tâm thần mới, nhưng với những người có sẵn về tâm lý dễ bị tổn thương, chúng có thể làm nặng thêm trạng thái này.

Trước đây, những người này đã dùng internet để tìm kiếm xác nhận cho các niềm tin không thực tế của mình, thì nay trí tuệ nhân tạo càng củng cố quá trình đó bằng khả năng tương tác tức thì và sâu sắc hơn. Đây là một thách thức không nhỏ đối với sự phát triển của công nghệ và sức khỏe cộng đồng.

Cuộc sống hiện đại với bạn tưởng tượng kỹ thuật số

Ba thập kỷ trước, khó có thể hình dung được việc chia sẻ hình ảnh để kiếm lượt thích trực tuyến lại trở nên phổ biến như hiện nay. Trong tương lai gần, trò chuyện với chatbot bằng giọng nói có thể là điều tất yếu như thói quen mang theo điện thoại trong túi khi ra ngoài.

Big Tech đã tạo ra hai không gian ảo khác biệt: một nơi để tìm kiếm sự công nhận và kết nối xã hội, và một nơi khác để người dùng có thể thổ lộ, chia sẻ mà không lo bị làm phiền. Có thể chính tính không gây phiền hà này đã khiến hàng triệu người tìm đến chatbot như bạn tưởng tượng của riêng mình, không chỉ để vui chơi mà còn để tìm kiếm sự an ủi thực sự.

Những điều bổ ích từ bài viết

  • Facebook từ năm 2008 đã tạo nên một kiểu quan hệ ảo không ràng buộc giữa người dùng.
  • Chatbot trí tuệ nhân tạo giờ đây có thể mô phỏng giao tiếp con người với các biểu hiện cảm xúc chân thực.
  • Người dùng ngày càng trò chuyện và chia sẻ bí mật với chatbot, xem chúng như bạn tưởng tượng hiện đại.
  • Nghiên cứu chỉ ra chatbot có thể củng cố niềm tin ảo tưởng, đặc biệt với những người dễ bị rối loạn tâm thần.
  • Big Tech tạo ra hai không gian ảo: một để thể hiện và kết nối xã hội, một để giải tỏa tâm lý cá nhân.

Đăng ký bản tin QMVN

Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.