Phong trào 'Cockroach Movement' khiến Bộ trưởng Giáo dục Ấn Độ từ chức

Bộ trưởng Giáo dục Ấn Độ, Dharmendra Pradhan, đã quyết định từ chức vào ngày thứ Bảy vừa qua sau áp lực ngày càng tăng từ phong trào "Cockroach Movement". Phong trào này đòi hỏi cải cách lớn từ chính phủ, mà khởi đầu là sự ra đi của ông Pradhan. Làn sóng phản đối bắt nguồn từ vụ việc lộ đề thi tuyển sinh đại học y khoa, kỳ thi National Eligibility-cum-Entrance Test (NEET), khi mà nội dung đề thi đã bị rò rỉ trên mạng, làm mất đi tính công bằng và cạnh tranh của kỳ thi này.

Vụ bê bối rò rỉ đề thi đã làm cho chính quyền Ấn Độ phải hủy kết quả kỳ thi NEET, vốn có sự tham gia của hơn 2 triệu thí sinh trong ba giờ làm bài. Một huấn luyện viên thi phát hiện ra rằng một "bản dự đoán đề thi" (guess paper) được lan truyền trên mạng xã hội có nội dung tương đồng gần như hoàn toàn với đề thi thật, dẫn đến một cuộc điều tra và xác nhận của cảnh sát về việc rò rỉ đề thi. Một số người thậm chí đã trả tới 5.000 rupee (khoảng 52 USD) để mua "bản dự đoán đề" qua ứng dụng WhatsApp, theo báo Indian Express.

Phong trào "Cockroach Janta Party" (CJP) bắt đầu như một tài khoản giả lập trên mạng xã hội, xuất hiện sau khi chính quyền Ấn Độ hủy bỏ kỳ thi NEET hồi tháng Năm. Tên phong trào lấy cảm hứng từ một phát biểu gây sốc của Chánh án Surya Kant, người trong một phiên điều trần khác đã so sánh giới trẻ thất nghiệp với "bọ gián" và "ký sinh trùng". Dù xuất phát từ trò đùa trên mạng, CJP nhanh chóng biến thành một phong trào mạnh mẽ khi sự phẫn nộ chống chính phủ dâng cao sau vụ bê bối thi cử NEET. Tài khoản này thu hút hàng triệu người theo dõi và người sáng lập đã tổ chức các cuộc biểu tình trong cuối tháng Sáu.

Cuộc biểu tình của CJP đã thu hút sự chú ý lớn, khi nhiều người lên tiếng cho rằng hệ thống giáo dục Ấn Độ có nhiều thiếu sót nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh chỉ có gần 130.000 suất học cho chương trình đại học y khoa trong khi có hơn 2 triệu thí sinh dự thi. Điều này gây căng thẳng rất lớn, đặc biệt với những học sinh từ gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Theo hãng tin AFP, ít nhất 20 sinh viên đã tự tử sau khi kỳ thi bị hủy bỏ, khiến phong trào phản đối càng thêm mạnh mẽ với những chỉ trích nhắm vào ông Pradhan và hệ thống giáo dục.

Trong tuyên bố trên mạng xã hội sau khi từ chức, ông Dharmendra Pradhan cho biết chính phủ sẽ chuyển sang sử dụng hình thức thi trên máy tính nhằm ngăn chặn gian lận trong tương lai và xác nhận đã tổ chức thành công kỳ thi thay thế vào tháng Sáu. Tuy ông không nhận trách nhiệm trực tiếp, ông giải thích đã đồng ý từ chức để tránh cho các lực lượng "phản quốc" lợi dụng tình hình bất ổn.

Người sáng lập CJP, Abhijeet Dipke, đã ăn mừng việc từ chức của ông Pradhan cùng các người biểu tình tại New Delhi, cho rằng đây là thắng lợi của người dân Ấn Độ. Dipke còn đăng hình ảnh Hiến pháp Ấn Độ trên mạng xã hội kèm lời cảm ơn.

Mặc dù cảnh sát cấm biểu tình tiến vào tòa nhà Quốc hội, hàng chục nghìn người biểu tình vẫn cố gắng tiếp cận và xảy ra đụng độ với lực lượng an ninh vào tuần trước. Ngày hôm sau, họ tiếp tục chặn các phương tiện giao thông công cộng, dựng barie ở các điểm metro lớn, làm gián đoạn đi lại hàng triệu người. Cảnh sát đã dùng hơi cay và dùi cui để giải tán đám đông, dẫn đến sự phẫn nộ trong công chúng.

Nhà hoạt động Sonam Wangchuk, người đã biểu tình bằng hình thức tuyệt thực trong 26 ngày để kéo sự chú ý đến các yêu cầu của người biểu tình, đã được đưa vào bệnh viện và thông báo kết thúc chiến dịch sau khi nhận được cam kết từ Quốc hội sẽ bàn về "vấn đề trách nhiệm" trong vụ việc kỳ thi.

Khi biết tin Bộ trưởng Giáo dục từ chức, Wangchuk nói đây là một chiến thắng của nền dân chủ và ông gửi lời cảm ơn đến nhóm CJP cùng các sinh viên và người ủng hộ trên toàn quốc. Ông nhấn mạnh cần duy trì hòa bình và tiếp tục đẩy mạnh những cải cách cần thiết.

Trước lời khuyên của Thủ tướng Narendra Modi, Tổng thống Ấn Độ Droupadi Murmu đã bổ nhiệm ông Pralhad Joshi giữ chức Bộ trưởng Giáo dục kiêm nhiệm. Joshi đã phụ trách các bộ liên quan đến Người tiêu dùng, Thực phẩm và Phân phối, cũng như Năng lượng Mới và Tái tạo. Việc bổ nhiệm kiêm nhiệm là thông lệ ở Ấn Độ khi có biến động nội các và không loại trừ khả năng bổ nhiệm chính thức trong tương lai.

Ông Joshi đã lên tiếng về vụ rò rỉ đề thi hồi tháng Năm, cho biết cần thiết phải có cải cách, không thể thực hiện ngay trong một năm nhưng sẽ áp dụng các kỳ thi dựa trên công nghệ trong năm tới để ngăn gian lận.

Phát ngôn viên của CJP, Saurav Das, tuyên bố rằng đại diện phong trào sẽ sớm gặp Bộ trưởng Giáo dục mới và nhấn mạnh người đứng đầu bộ phải biết rằng giới trẻ đang theo dõi và sẽ yêu cầu sự minh bạch và trách nhiệm, cũng như chấm dứt tình trạng rò rỉ đề thi.

Ngày 16/5, CJP công bố danh sách yêu cầu, trong đó có việc đòi bộ trưởng từ chức, bồi thường 10 triệu rupee (khoảng 104.000 USD) cho mỗi sinh viên tử tự sau vụ rò rỉ đề, tăng cường kiểm soát lập pháp cho hệ thống giáo dục, thúc đẩy bình đẳng giới trong các vị trí công quyền, đảm bảo truyền thông hoàn toàn độc lập và cải cách bầu cử, như cấm chính trị gia chuyển đổi đảng trong 20 năm trước khi tranh cử.

Tuần trước, CJP còn đề nghị chính phủ trung ương hủy bỏ mọi cáo buộc đối với người biểu tình mà họ cho là bị bắt giữ bất hợp pháp. Sau khi ông Pradhan từ chức, đại diện CJP đã gặp gỡ chính quyền để bàn thảo các yêu cầu còn lại. Tại họp báo sau đó, phát ngôn viên Das cho biết các cuộc thương lượng đã thành công khi mọi yêu cầu được chấp thuận, đồng thời kêu gọi người biểu tình rút lui và trở về nhà trong hòa bình.

CJP cũng tuyên bố sẽ tiếp tục gặp các quan chức chính phủ trong vòng 4 tuần tới để triển khai các cải cách sâu rộng hơn. Người phát ngôn khẳng định cuộc đấu tranh cho một hệ thống giáo dục minh bạch vẫn còn đang tiếp diễn và nếu yêu cầu không được đáp ứng, người biểu tình sẽ tái tập hợp để yêu cầu trách nhiệm giải trình.