Thế hệ Gen Z trên Instagram gây áp lực khiến Bộ trưởng Giáo dục Ấn Độ từ chức trước thềm bầu cử quan trọng

Khoảng năm tuần sau khi nhóm thanh niên Ấn Độ có tên Cockroach Janta Party (CJP) khởi xướng biểu tình đòi Bộ trưởng Giáo dục từ chức vì scandal rò rỉ đề thi, Thủ tướng Narendra Modi, 75 tuổi, đã đăng tải video selfie hiếm hoi trên Instagram, bày tỏ sự đau lòng trước khó khăn của giới trẻ và hứa sẽ có biện pháp khắc phục. Tuy nhiên, video được đăng vào cuối ngày 23/7 trên nền tảng mà CJP từng thu hút 22 triệu người theo dõi chủ yếu là thế hệ Gen Z kể từ tháng 5, không thể làm thỏa mãn hàng nghìn người biểu tình, những người đã tụ tập tại trung tâm Delhi dù bị cảnh sát đàn áp mạnh tay vài ngày trước đó và tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều cuộc biểu tình trên khắp Ấn Độ.

Đến ngày 25/7, Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan đã ra đi, đáp ứng yêu cầu chính của người biểu tình, tạo nên thất bại hiếm hoi đối với Thủ tướng Modi kể từ khi ông nắm quyền năm 2014.

Việc từ chức của Bộ trưởng Giáo dục được xem là chiến thắng rõ ràng của nhóm CJP, tổ chức thanh niên đã thẳng thừng chỉ trích Thủ tướng Modi bằng các bài rap, biểu ngữ và tranh tường, điều trước đây gần như không thể tưởng tượng ở một quốc gia mà nền chính trị đã bị ông chi phối mạnh mẽ trong gần một thập kỷ.

Chuyên gia nhân chủng học Sanjay Srivastava từ Đại học SOAS London nhận định: “Số lượng người tham gia biểu tình có thể phần lớn là những người ủng hộ Modi – đây hoàn toàn khác biệt so với các cuộc biểu tình trước đây. Điều quan trọng là hiện nay có một lượng lớn người dân bắt đầu đặt câu hỏi về chính phủ và ý tưởng rằng đảng cầm quyền luôn tốt cho đất nước.”

Cuộc biểu tình ban đầu xuất phát từ vụ rò rỉ đề thi tuyển sinh y khoa, nhưng các chuyên gia cho rằng còn có nhiều nguyên nhân khác như tình trạng thất nghiệp trong giới trẻ và sự lo ngại về việc trí tuệ nhân tạo có thể thay thế công việc của họ, đặc biệt trong các văn phòng công nghệ thông tin, lĩnh vực mà Ấn Độ được biết đến rộng rãi.

Nhà phân tích chính trị Amitabh Tiwari nhận định, vụ rò rỉ đề thi là “điểm khởi đầu”, nhưng thực tế đây phản ánh sự lo âu, bất mãn, và giận dữ ngày càng gia tăng trong tầng lớp trẻ.

Bộ trưởng Rajnath Singh, đồng nghiệp cấp cao trong nội các Modi, tuyên bố chính phủ đặt ưu tiên cao nhất vào việc lắng nghe các mối quan tâm thực sự của sinh viên, giải quyết nhanh chóng và đảm bảo họ cảm thấy tiếng nói được tôn trọng.

Tuy nhiên, theo đánh giá của một số chuyên gia, chính phủ vẫn còn xa rời thực tế và nhu cầu của thế hệ Gen Z trong khi giới trẻ từ 18 đến 40 tuổi chiếm khoảng 40% dân số Ấn Độ nhưng chỉ có khoảng 10% ghế trong Hạ viện, giảm so với thời điểm những năm 1950. Tuổi trung bình của các thành viên nội các hiện nay trên 60 tuổi, không phản ánh đúng sự đa dạng tuổi tác của người dân.

Mặc dù CJP không phải là một đảng chính trị, nhiều đối thủ đã tận dụng phong trào biểu tình để thu hút sự ủng hộ của giới trẻ chống lại Modi. Những cuộc bầu cử quan trọng sắp tới là năm 2027 tại bang đông dân Uttar Pradesh, Punjab và Gujarat, quê hương của Modi, nơi đảng Bharatiya Janata Party (BJP) của ông đang nắm quyền quản lý.

Nguy cơ lớn hơn với Thủ tướng Modi có thể là cuộc tổng tuyển cử năm 2029 nếu CJP chính thức trở thành đảng chính trị. Người sáng lập CJP, Abhijeet Dipke, cho biết chưa đưa ra quyết định về việc này.

Dù trước đây cử tri trẻ tại Ấn Độ chủ yếu bầu cử theo tôn giáo hoặc đẳng cấp, ủng hộ BJP, nhưng tình hình đang có dấu hiệu thay đổi. Điển hình là việc một diễn viên được bầu làm thủ hiến bang Tamil Nadu vừa liên kết với các đảng đối lập, nhờ lượng fan Gen Z đông đảo trên Instagram.

Nhà văn Anurag Minus Verma nhận định đây là “thời điểm thức tỉnh” đối với Modi vì ông đã mất kết nối với mong muốn của thế hệ trẻ Gen Z, vốn ngày càng chuyển sang sử dụng Instagram làm kênh chính để trao đổi, thay vì X (trước đây là Twitter) – nền tảng mà BJP tập trung nhiều năm qua.

Mặc dù BJP tuyên bố là đảng chính trị lớn nhất thế giới với hàng chục triệu người theo dõi trên các nền tảng khác, nhưng số lượng người theo dõi trên Instagram chỉ khoảng 10 triệu, chưa bằng một nửa lượng người theo dõi mà CJP có được trong vài ngày.

Nhà báo Santosh Desai nhận xét Instagram đòi hỏi sự chân thực và không dung nạp các thông điệp được dàn dựng kỹ càng, vì đây là nền tảng được sáng tạo và phát triển bởi chính thế hệ trẻ này với tinh thần không tôn sùng ai.

Kể từ khi lên nắm quyền, Modi luôn tỏ ra là người lãnh đạo mạnh mẽ, quyết đoán và hiếm khi thừa nhận sai sót. Chính phủ ông cũng rất ít khi sa thải các bộ trưởng, ví dụ như chỉ dỡ bỏ luật nông nghiệp sau khi các cuộc biểu tình của nông dân kéo dài gần một năm vào năm 2021.

Theo nhà phân tích Amitabh Tiwari, thời gian tới, một lãnh đạo biết lắng nghe sẽ có lợi thế và đó là điều Modi đang cố gắng thể hiện.