Bốn nhà toán học trẻ nhận giải Fields năm 2026 tại Philadelphia

Tại Đại hội Toán học Quốc tế năm 2026 diễn ra tại Trung tâm Hội nghị Philadelphia, Hoa Kỳ, bốn nhà toán học trẻ đã được trao tặng huy chương Fields danh giá. Lễ trao giải bắt đầu với phần biểu diễn kèn đồng sôi động của West Philadelphia Orchestra trước sự chứng kiến đông đảo tại hội trường lớn. Chủ tịch Liên đoàn Toán học Quốc tế đã trao giải cho các cá nhân có đóng góp xuất sắc trong các lĩnh vực đa dạng, từ lý thuyết nút đến nghiên cứu chuyển động chất lỏng.

Bốn người đoạt giải năm nay là Hong Wang của Đại học New York và Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp (IHES), Yu Deng từ Đại học Chicago, John Pardon của Đại học Stony Brook và Jacob Tsimerman thuộc Đại học Toronto. Hong Wang trở thành nữ nhà toán học thứ ba trong lịch sử 90 năm của giải sau Maryam Mirzakhani (2014) và Maryna Viazovska (2022). Bên cạnh Shing-Tung Yau đoạt giải năm 1982, Wang và Deng là hai người gốc Trung Quốc duy nhất nhận giải Fields.

Giải Fields được đặt theo tên John Charles Fields, một nhà toán học Canada, người đề xuất sáng kiến thành lập giải vào những năm 1920 nhằm gắn kết cộng đồng toán học toàn cầu. Khác với Nobel, giải chỉ trao 4 năm một lần và dành riêng cho các nhà nghiên cứu chưa quá 40 tuổi. Huy chương Fields được coi là thước đo uy tín nhất trong ngành toán học.

Tại một hội thảo ở Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton hồi tháng 2 năm nay, Hong Wang đã trình bày công trình mang tính cách mạng trong toán học, kết hợp hai lĩnh vực nghiên cứu về các phương trình dạng sóng và cấu trúc hình học không gian. Năm 2025, cô cùng cộng sự Joshua Zahl đã chứng minh được giả thuyết Kakeya trong ba chiều, đáp án cho bài toán về chuyển động của một cây bút chì trong không gian sao cho nó hướng được tất cả các hướng mà lại chiếm không gian nhỏ nhất có thể.

Phát hiện này đánh dấu điểm dừng cho một hành trình 50 năm tìm kiếm từ các nhà toán học. Các chuyên gia đánh giá đây là một bước đột phá quan trọng trong lĩnh vực này, khiến Wang trở thành nhân vật trung tâm đáng chú ý và xứng đáng nhận huy chương Fields.

Yu Deng đã nhận được giải vào đầu năm nay và dành vài ngày đi dọc bờ hồ Michigan để bình tâm trước khi trở lại công việc, cho biết cảm giác vẫn như chưa có gì xảy ra. Các nghiên cứu của anh trong hai năm 2024 và 2025 đã công bố những bài báo đồ sộ chứng minh sự thống nhất giữa các phương trình mô tả chuyển động chất lỏng trên các thang đo khác nhau, điều mà các nhà toán học cố gắng giải quyết hơn một thế kỷ qua. Vấn đề nằm ở chỗ ở cấp độ vi mô, chất lỏng thể hiện tính chất hỗn loạn với các phân tử liên tục va chạm, còn ở cấp độ vĩ mô lại tuân theo các quy luật chuyển động đồng nhất.

Phát hiện của Deng và đồng nghiệp đã chính thức chứng minh rằng các phương trình mô tả sự vận động ở hai cấp độ này thực sự thống nhất. Các chuyên gia trong ngành đánh giá đây là một thành quả phi thường và hết sức xứng đáng cho giải thưởng này.

Tại Đại học Princeton, khi mới 21 tuổi còn là sinh viên đại học, John Pardon đã tạo tiếng vang lớn với công trình về lý thuyết nút, lĩnh vực nghiên cứu các hình dạng đa dạng của dây thừng kết nối đầu cuối thành vòng khép kín. Một trong những thách thức chính là phân biệt hai nút có thể trông khác biệt nhưng thực tế có thể biến đổi thành nhau thông qua các biến đổi liên tục.

Pardon đã chứng minh rằng một đại lượng gọi là "méo dạng" của một chuỗi nút có thể tăng lên vô hạn đối với một dãy các nút cụ thể, giải quyết một vấn đề toán học được quan tâm trong 25 năm trước đó. Thành tựu này khiến tên tuổi của anh nhanh chóng được biết đến rộng rãi trong cộng đồng toán học.

Tsimerman bắt đầu mê toán học từ rất nhỏ, được tiếp xúc với các câu đố và sách toán từ khi lên 3 tuổi. Năm 2021, anh cùng hai cộng sự đã chứng minh định lý André-Oort, một giả thuyết liên quan đến các điểm đặc biệt trên các đối tượng toán học cao cấp gọi là "Shimura varieties", mở ra hiểu biết sâu sắc hơn về cấu trúc phức tạp của chúng.

Bên cạnh đó, Tsimerman còn có những đóng góp quan trọng trong lý thuyết Hodge, một nhánh toán học liên quan đến các vấn đề lớn trong danh mục Millennium Prize Problems. Anh cho biết sẽ dùng phần tiền thưởng kèm theo giải Fields để thúc đẩy nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực mà anh đánh giá có ảnh hưởng mạnh đến tương lai.

Giải Fields dù có giá trị tiền mặt thấp, chỉ gồm huy chương vàng 14-karat và 15.000 đô la Canada, nhưng uy tín và tầm ảnh hưởng của nó được xem là vô giá trong ngành toán học. Năm nay, với việc trao giải cho hai nhà toán học gốc Trung Quốc là Wang và Deng, tổng số người sinh tại Trung Quốc đoạt giải đã tăng lên ba, phản ánh sự đầu tư lâu dài của Trung Quốc vào giáo dục toán học.

Qua những công trình xuất sắc của bốn nhà toán học trẻ, giải Fields năm 2026 tiếp tục củng cố vị trí như "Nobel toán học" với các đóng góp định hình hướng đi mới trong nhiều lĩnh vực toán học khác nhau.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.