Andy Burnham nhận nhiệm vụ sửa chữa nước Anh tại số 10 Downing Street

Năm 1603, Jacobo VI của Scotland khởi hành từ Edinburgh sang London để nhận ngai vàng nước Anh dưới tên Jacobo I, trong bối cảnh quốc gia đang đối mặt với tình trạng tài chính suy kiệt, lạm phát cao và những căng thẳng chính trị phức tạp. Hơn 400 năm sau, cựu thị trưởng Manchester Andy Burnham cũng bước vào con đường đầy thử thách khi nhận trách nhiệm tại số 10 Downing Street, trong lúc Vương quốc Anh đang chật vật vượt qua hệ quả của khủng hoảng tài chính 2008 và sự bất ổn kinh tế kéo dài.

Bối cảnh hiện nay của Burnham có nhiều điểm tương đồng với các vấn đề thời Jacobo I: nợ công cao, kinh tế tăng trưởng chậm chạp, mối quan hệ quốc tế phức tạp, gồm những căng thẳng với chính quyền Trump ở Mỹ, Israel và EU, cùng với yêu cầu trưng cầu dân ý độc lập tại Scotland và Bắc Ireland. Tình hình trở nên bi đát khi đảng Lao động nội bộ cũng đang phân hóa mạnh, nhất là sau khi Keir Starmer bị loại khỏi vị trí lãnh đạo.

Andy Burnham không có sự ủng hộ trực tiếp từ lá phiếu cử tri khi chưa từng giành được ghế trong quốc hội cho đến thời điểm gần đây, nhưng ông vẫn cam kết đi xa hơn Keir Starmer trong cải cách nước Anh. Burnham tuyên bố muốn kết thúc hơn 40 năm chủ nghĩa tự do kinh tế của Margaret Thatcher, tập trung vào phân quyền, thu hẹp khoảng cách kinh tế giữa miền Bắc và miền Nam, đồng thời quốc hữu hóa một phần các ngành công nghiệp trọng yếu như năng lượng và giao thông.

Nền kinh tế Anh đang gặp khó khăn lớn với nợ công vượt qua 1 nghìn tỷ euro, tương đương 100% GDP, cùng với tỷ lệ thất nghiệp cao và số lượng thanh niên từ 16-24 tuổi không đi học cũng không làm việc lên tới hơn một triệu người. Những khoản trợ cấp xã hội rất hào phóng đã khiến hàng trăm nghìn gia đình nhận hỗ trợ cao hơn mức lương tối thiểu, làm gia tăng áp lực lên ngân sách nhà nước.

Vấn đề chi phí sinh hoạt cao đang gây áp lực lớn lên người dân Anh, với giá cả như một cốc bia có thể lên đến 12 euro, hay một ly cà phê lên tới 9 euro. Ngoài các yếu tố toàn cầu như các cuộc chiến tranh tại Iran và Ukraine, tình trạng đánh thuế cao đối với rượu, xăng dầu và các cửa hàng nhỏ góp phần đẩy giá cả tăng cao.

Hơn 2 triệu người cao tuổi hoặc bệnh tật không được chăm sóc đầy đủ do chi phí dịch vụ quá lớn. Burnham đề xuất thay thế thuế thừa kế hiện hành bằng mức thuế 10% trên tất cả di sản để tài trợ cho việc chăm sóc người già, tuy nhiên đây là biện pháp gây tranh cãi và khó được thực hiện nếu không có sự chấp thuận rộng rãi qua bầu cử tổng quát.

Thủ tướng mới đang bị ràng buộc bởi chương trình của đảng Lao động đã thắng trong cuộc bầu cử hai năm trước, không có kế hoạch tăng thuế thu nhập, VAT hay bảo hiểm xã hội, đồng thời không muốn làm tăng nợ công một cách đáng kể. Tuy nhiên, sự cam kết tăng chi tiêu quốc phòng lên 3% GDP vào năm 2030 rồi 3,5% vào năm 2035 sẽ buộc ông phải huy động thêm hàng chục tỷ euro trong ngân sách.

Đây là một thách thức không nhỏ khi mức thuế hiện tại đang ở cao nhất trong 70 năm qua, khiến hàng loạt triệu phú và tỉ phú sở hữu tài sản lên tới hàng trăm tỉ euro đã rời khỏi Anh quốc để tránh thuế.

Như Jacobo I cách đây hơn 400 năm, Andy Burnham nhận một chiếc ‘‘vương miện gai’’ với nhiều thách thức đan xen từ kinh tế đến chính trị. Suốt thập kỷ vừa qua, Anh đã chứng kiến sự thay đổi người đứng đầu chính phủ liên tục, với sáu thủ tướng bị mất chức trong mười năm. Câu hỏi đặt ra là liệu Burnham có thể tìm được ‘‘bí quyết’’ để giải quyết được những khúc mắc lớn mà các nhà lãnh đạo tiền nhiệm như Cameron, May, Johnson, Truss, Sunak và Starmer đã không làm được hay không.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.