Xung đột tại Yemen: Thỏa thuận ngừng bắn mong manh đứng trước nguy cơ đổ vỡ sau cuộc tấn công mới

Diễn biến mới trong cuộc xung đột lâu năm giữa Saudi Arabia và phiến quân Huthi

Trong suốt nhiều năm qua, tình hình xung đột giữa Saudi Arabia và nhóm phiến quân Huthi tại Yemen tương đối yên tĩnh, song mới đây căng thẳng đã tăng cao trở lại. Vào ngày thứ Hai vừa qua, phiến quân Huthi được Iran hậu thuẫn đã thực hiện cuộc tấn công nhắm vào sân bay thành phố Abha, phía nam Saudi Arabia. Một phát ngôn viên quân đội Saudi cho biết các tên lửa từ nhóm "lính đánh thuê khủng bố" đã bị đánh chặn kịp thời, tuy nhiên hành động này đã phá vỡ sự cân bằng mong manh từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực vào năm 2022.

Phía Huthi giải thích đây là hành động trả đũa cho vụ không kích nhằm vào sân bay quốc tế tại thủ đô Sanaa, đồng thời đổ lỗi cho Saudi Arabia đứng sau "cuộc xâm lược rõ ràng" này. Trong khi đó, giới chức Saudi Arabia và chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, vốn liên minh với Riyadh, cho rằng các cuộc không kích ở Sanaa là do phe đối lập thực hiện để làm leo thang tình hình. Tuy nhiên, nhiều quan sát viên nghi ngờ khả năng lực lượng chính phủ Yemen có thể tiến hành các cuộc tấn công này do hạn chế về quân sự.

Thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 chịu thử thách nghiêm trọng

Mohammed al-Basha, một cố vấn chính trị và an ninh tại Yemen, nhận định rằng cuộc đối đầu hiện nay là một bài kiểm tra dành cho thỏa thuận ngừng bắn giữa Saudi Arabia với Huthi được thiết lập từ năm 2022. Dù xảy ra các căng thẳng khu vực liên quan tới các vụ tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran - nhà hậu thuẫn chủ chốt cho phiến quân, thỏa thuận này vẫn được duy trì cho đến thời điểm gần đây. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng cả hai bên đều đang cố gắng kiểm soát tình hình để không làm mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát.

Saudi Arabia đứng đầu liên minh chống lại Huthi, bao gồm cả chính phủ Yemen thân Riyadh. Từ năm 2015, dưới sự chỉ đạo của Thái tử Muhammad Bin Salman, Saudi đã phát động chiến dịch chống lại phiến quân sau khi nhóm này có những bước chiếm đóng quan trọng trên đa số lãnh thổ Yemen, đặc biệt là thủ đô Sanaa, vốn vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Huthi từ tháng 9/2015 đến nay.

Tranh cãi về các chuyến bay Iran đến Yemen làm trầm trọng thêm căng thẳng

Một điểm nóng khác là tranh cãi kéo dài liên quan đến các chuyến bay từ Iran đến Yemen, đặc biệt là việc sử dụng sân bay quốc tế Sanaa. Vào đầu tháng 7, một phái đoàn Huthi đã bay tới Tehran bằng hãng bay Mahan Air để tham dự lễ tang lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, bất chấp sự phản đối từ các lực lượng đối lập. Sự kiện này đã làm dấy lên căng thẳng khi phái đoàn Huthi trở về, bởi chính quyền Yemen được quốc tế công nhận từng đề nghị tổ chức chuyến bay bằng máy bay Yemen để thay thế.

Chính quyền Yemen tố nhóm Huthi đã vi phạm chủ quyền quốc gia khi insist sử dụng chuyến bay Iran. Họ cũng cho rằng việc bùng phát căng thẳng hiện nay là hoàn toàn do trách nhiệm của phiến quân. Trong khi đó, phiến quân khẳng định phái đoàn đã hạ cánh an toàn tại cảng Hudeida do họ kiểm soát, và đây lại là dấu hiệu cho thấy nỗ lực nhằm giảm leo thang xung đột trong khu vực.

Nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh khu vực và thương mại toàn cầu

Các cuộc đối đầu mới khiến lo ngại về việc Huthi có thể tăng cường các cuộc tấn công nhắm vào Saudi Arabia. Theo quan điểm của nhóm phiến quân, các mục tiêu tiềm năng gồm cả cảng biển, sân bay và ngành công nghiệp dầu mỏ, vốn cũng chịu sự chặn cửa từ Saudi Arabia thông qua lệnh phong tỏa kinh tế đối với Yemen.

Bên cạnh đó, Huthi thuộc liên minh do Iran lãnh đạo mang tên "Trục Kháng chiến", với mục tiêu hủy diệt Israel và đẩy Mỹ khỏi Trung Đông. Nhóm phiến quân này còn đe dọa một điểm chiến lược thiết yếu cho thương mại toàn cầu là eo biển Bab al-Mandab (Cửa Khóc), kết nối vịnh Aden và Ấn Độ Dương với Biển Đỏ. Đây là đường vận chuyển quan trọng tương tự như eo biển Hormuz và bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tác động tới nguồn cung dầu mỏ và thương mại quốc tế, điều được cho là có lợi cho Tehran trong cuộc căng thẳng hiện nay.

Tuy nhiên, cho đến giờ, Huthi chủ yếu chỉ thực hiện những cuộc tấn công mang tính biểu tượng và tránh leo thang xung đột trực tiếp với Mỹ hay Israel. Các nhà quan sát và giới ngoại giao đánh giá rằng trong việc cân nhắc chi phí và lợi ích, đồng thời duy trì vị trí nội bộ tại Yemen, phiến quân vẫn ưu tiên tránh đối đầu quân sự mới với các cường quốc. Điều này dù không đảm bảo hoàn toàn sự bình yên, nhưng ít nhất cho thấy ý đồ cẩn trọng trong bối cảnh căng thẳng khu vực.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.