Cái chết của Mikhail Lermontov và cuộc đấu súng tại núi Mashuk

Nhà thơ Nga Mikhail Lermontov từng có hai giai đoạn phục vụ đáng chú ý tại vùng Caucasus. Lần đầu vào năm 1837, sau khi ông sáng tác bài thơ "Sự chết của nhà thơ" ("Смерть поэта"), Lermontov bị cấm túc tại Caucasus. Trên đường đi ông bị cảm nặng và được gửi tới thành phố Pyatigorsk để điều trị.

Lần thứ hai từ năm 1840 đến 1841, sau một cuộc đấu súng với Ernest Barant, ông được chuyển sang Trung đoàn bộ binh Tenginsky, thuộc tuyến đầu trong cuộc chiến Caucasus. Đầu tháng 2 năm 1841, Lermontov lần cuối trở về Saint Petersburg để xin phép nghỉ phép thăm bà ngoại.

Tháng 5 cùng năm, ông cùng người chú họ A.A. Stolypin (còn gọi là Mongo) trở lại nơi làm nhiệm vụ. Tuy nhiên, vì cảm thấy không khỏe trên đường, Lermontov quyết định tạm dừng ở Pyatigorsk, nơi hai người đã xin phép điều trị và thuê một căn nhà nhỏ trong khuôn viên nhà V.I. Chilyaev, nay gọi là "Ngôi nhà Lermontov".

Cuộc sống tại Pyatigorsk trong mùa hè năm 1841 rất năng động, diễn ra các bữa tiệc khiêu vũ, picnic, dạo chơi và những cuộc tranh luận trong nhóm bạn bè. Lermontov tụ họp với những người bạn thân như P.S. Glebov, hoàng tử A.I. Vasilchikov, S.A. Trubetskoy và A.I. Dolgorukov. Họ thường xuyên lui tới thăm viếng nhà nhau.

Alexander Pushkin có người em trai Leo Pushkin cũng thường xuyên ghé qua, sao chép và đọc thơ của Lermontov. Tại nhà tướng A.V. Verzilin, các thành viên của nhóm "water society" tụ tập, nơi ba cô con gái xinh đẹp của ông trở thành trung tâm của đời sống xã hội.

Cũng trong mùa hè năm 1841, Pyatigorsk là nơi cư trú của một số nhân vật của phong trào Decembrist từng tham gia cuộc nổi loạn ngày 14 tháng 12, ví dụ như N.I. Lorer.

Nikolai Martynov là một cựu trung tá, từng tham gia các chiến dịch tại Caucasus, thuộc dòng dõi quý tộc giàu có. Ông từng được giáo dục bài bản, có sự hiểu biết và cũng sáng tác thơ từ khi còn trẻ. Đến thời điểm mâu thuẫn với Lermontov, ông đã nghỉ hưu với quân hàm trung tá.

Hai người quen nhau từ thời học ở trường hạ sĩ quan ở Saint Petersburg, từng là bạn bè và giữ liên lạc sau khi ra trường. Lermontov thường trêu chọc Martynov, vẽ caricature và sáng tác các bài phú nhằm vào ông bạn cũ.

Vào buổi tối ngày 13 tháng 7 năm 1841 tại nhà của tướng Verzilin ở Pyatigorsk, trong khi Lermontov đang ngồi bên một trong những cô con gái của chủ nhà, Martynov nói chuyện cùng cô con gái khác. Lermontov đùa rằng: "Hãy coi chừng, anh ta là người miền núi với con dao lớn!", khiến cả phòng cười. Lời nói này đã chạm tới tự ái nhạy cảm của Martynov và dẫn đến lời thách đấu nhằm giải quyết mâu thuẫn bằng một cuộc đấu súng.

Cuộc đấu súng diễn ra ngày 15 (27) tháng 7 năm 1841 trên một khu đất trống nhỏ, phía tây bắc chân núi Mashuk, gần Pyatigorsk. Có bốn phụ tá làm chứng gồm M.P. Glebov, A.I. Vasilchikov, A.A. Stolypin (Mongo) và S.V. Trubetskoy.

Quy tắc rất nghiêm ngặt: khoảng cách giữa hai bên là 10 bước chân, mỗi người có quyền ba phát súng, nếu súng bị kẹt tính là đã sử dụng một phát, chỉ được bắn trong khoảng đếm "hai" đến "ba".

Sáng ngày đấu súng có mưa giông dữ dội. Khi trận đấu bắt đầu, cả hai không bắn phát nào sau lần đếm "hai". Theo luật thì phải dừng lại, nhưng Stolypin phá luật hô lớn: "Bắn ngay, hoặc tôi sẽ giải tán đấu súng!". Lermontov đứng yên, lên đạn và giơ súng nòng lên trời. Martynov ngay lập tức bắn trúng phái bên phải của Lermontov, viên đạn xuyên tim và phổi khiến ông chết ngay tại chỗ.

Người bạn Vasilchikov nhớ lại rằng Lermontov đứng im, giương súng lên trời như một tay đấu súng kinh nghiệm dùng tay che chắn. Theo lời của Raevsky, Lermontov nói: "Tôi sẽ không bắn người ngu ngốc này". Tại phiên điều tra, Martynov tránh trả lời trực tiếp câu hỏi liệu Lermontov có kịp bắn hay không.

Một số giả thiết cho rằng Lermontov cố ý không bắn để kết thúc vụ việc còn phiên bản khác thì cho rằng Martynov nổ súng quá nhanh, khiến Lermontov chưa kịp phản ứng. Thông tin về vụ việc có nhiều điểm mâu thuẫn và vẫn là đề tài tranh luận của các nhà sử học.

Bác sĩ điều trị tại bệnh viện quân đội Pyatigorsk kết luận: "Trung úy Lermontov chết ngay tại nơi đấu súng". Phiếu kiểm tra y tế cho thấy viên đạn bắn vào bên phải, xuyên qua phổi, lên đến vai trái. Một số bản phác thảo như của Robert Schwedes mô tả cảnh Lermontov trên giường bệnh trước khi mất.

Cuộc điều tra diễn ra nhanh chóng và mang tính hình thức. Martynov, Vasilchikov và Glebov bị đưa ra tòa án quân sự. Hoàng đế Nicolas I xử lý vụ việc và cho kết quả khá nhẹ: Martynov bị phạt ba tháng giam giữ trong nhà lao quân sự và 15 năm tạ tội nhà thờ, sau đó được giảm án. Vasilchikov và Glebov được tha bổng.

Trong thời Liên Xô, thuyết âm mưu về việc giết Lermontov được nhiều người quan tâm nhưng các thí nghiệm vũ khí cho thấy đạn trúng ông phù hợp với phát bắn của Martynov. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia bảo tàng ngày nay thường công nhận cái chết của nhà thơ là do vết thương chết người từ cuộc đấu súng.

Địa điểm đấu súng ở chân núi Mashuk, trong khu vực Pyatigorsk hiện được giữ gìn và là điểm di tích lịch sử. Đây là một khu đất nhỏ dọc con đường dẫn đến trại Nikolayev (nay là Inozemtsevo), có đài tưởng niệm trung tâm với tượng bán thân bằng đồng của Lermontov, cùng bảng thông tin lịch sử.

Nơi này nằm trong khuôn viên khu bảo tàng - khu di tích Lermontov, bao gồm nhiều công trình khác ở Pyatigorsk, như "Ngôi nhà Lermontov" - nơi ông sống những tháng cuối đời, sáng tác nhiều bài thơ nổi tiếng và được chôn cất sau cuộc đấu súng.

Khu bảo tàng tổ chức các hội nghị, đêm thơ ca và các chương trình giáo dục dành cho học sinh và sinh viên.

Ở tuổi 26, Lermontov đã để lại một sự mất mát lớn cho văn học Nga khi sự nghiệp vừa mới chớm nở. Các đồng nghiệp đương thời đánh giá ông là tài năng với tiềm năng chưa được phát triển hết. Cái chết sớm này dường như cắt đứt một nguồn sáng tạo đầy mạnh mẽ.

Tính đến năm 1841, Lermontov đã sáng tác cuốn tiểu thuyết "Người anh hùng của thời đại chúng ta" cùng nhiều bài thơ như "Borodino", "Sự chết của nhà thơ", "Tổ quốc" và các bài thơ dài như "Mtsyri" và "Demon".

So với cái chết của Alexander Pushkin được xem như kết thúc một kỷ nguyên, thì cái chết của Lermontov được đánh giá là sự gián đoạn đột ngột của một dòng cảm hứng nghệ thuật mạnh mẽ đang phát triển.

Cuộc đấu súng tại Mashuk hơn 185 năm trước vẫn là một trong những sự kiện gây nhiều tranh luận nhất của văn học Nga. Mặc dù sự thật về cái chết của Mikhail Lermontov được ghi chép tương đối đầy đủ, nhưng nhiều chi tiết phụ vẫn là chủ đề thú vị cho các nhà nghiên cứu và độc giả, nhắc nhở về cuộc đời ngắn ngủi của một trong những nhà thơ lớn nhất nước Nga.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.