Phân tích quyền lực công an, quyền biểu tình và luật sử dụng lực ở Ấn Độ

Hiến pháp Ấn Độ bảo đảm quyền tự do ngôn luận và quyền hội họp ôn hòa không vũ trang thông qua Điều 19(1)(a) và 19(1)(b). Tuy nhiên, những quyền này không tuyệt đối. Các điều 19(2) và 19(3) cho phép nhà nước đặt ra giới hạn hợp lý nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh và trật tự công cộng. Quyền biểu tình vì thế phải cân bằng với quyền lợi của cộng đồng chung, theo phán quyết năm 2018 của Tòa án Tối cao trong vụ Mazdoor Kisan Shakti Sangathan Vs Liên bang Ấn Độ.

Mặc dù Quốc hội chưa thông qua bộ luật toàn diện về việc sử dụng lực của công an trong biểu tình, luật Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) 2023 hiện là căn cứ pháp lý chính. Khoản 163 BNSS, theo sau điều 144 cũ của Bộ luật Tố tụng Hình sự, cho phép quan chức hành chính ban hành lệnh cấm tụ tập nhằm ngăn chặn sự nguy hại, biến động hay bạo loạn.

Khi một cuộc tụ họp trở nên bất hợp pháp hoặc không chịu giải tán, các điều 148 đến 151 BNSS cho phép cán bộ hành pháp hoặc công an ra lệnh giải tán và dùng lực nếu cần thiết. Tuy nhiên, luật không xác định rõ mức độ lực lượng được phép dùng, mà để tòa án quyết định dựa trên nguyên tắc cần thiết và phù hợp.

Tòa án lên án hành động công an là lạm quyền, xâm phạm tự do, đồng thời yêu cầu xử lý kỷ luật và hình sự các cá nhân vi phạm, cũng như bồi thường cho người bị thương trong chiến dịch đó.

Một vấn đề nan giải là việc định danh chính xác cảnh sát gây bạo lực trong đám đông. Ấn Độ không có luật buộc công an mang số hiệu hoặc thiết bị ghi hình trong các nhiệm vụ điều khiển đám đông. Quy định về ghi hình và sử dụng camera cũng phụ thuộc vào hướng dẫn hành chính và thủ tục khác nhau giữa các bang.

Việc này khiến công tác kiểm tra, giám sát và truy cứu trách nhiệm khi xảy ra dị thường trở nên khó khăn. Tuy nhiên, tòa án đã công nhận giá trị chứng cứ của các đoạn ghi hình và yêu cầu bảo quản đoạn video liên quan đến các cáo buộc.

Các cáo buộc liên quan đến cuộc biểu tình ở Delhi hiện được Tòa án Tối cao xem xét không chỉ dựa trên quyền sử dụng lực theo BNSS mà còn dựa trên các tiêu chuẩn hiến pháp như sự cần thiết, tỉ lệ và tính hợp pháp của biện pháp cảnh sát. Những điều tra tập trung vào việc tập hợp có trở nên bất hợp pháp, mức cảnh báo và hành động cưỡng chế có hợp lý, cũng như sự tồn tại của các bằng chứng ghi hình xác đáng.

Vấn đề này cũng làm nổi lên cuộc tranh luận rộng hơn về sự thiếu hụt khung pháp lý đồng bộ cho việc sử dụng lực trong biểu tình tại Ấn Độ, đòi hỏi các quy tắc về lực lượng tối thiểu, ghi hình bắt buộc và nhận diện cảnh sát phải được chuẩn hóa trên toàn quốc.

Trong bối cảnh đó, các phán quyết của tòa án và các quy định hành chính được xem là chuẩn mực pháp lý càng quan trọng hơn để đảm bảo việc thực thi quyền tự do biểu tình hài hòa với an ninh và trật tự xã hội.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.