Tường thuật chiến tranh Tây Ban Nha qua các đoạn phim tin tức Mỹ

Đầu năm 1936, phim Modern Times của Charlie Chaplin khắc họa cuộc sống công nghiệp đầy biến động của Mỹ, đồng thời được chiếu kèm theo các đoạn phim tin thời sự. Trong một buổi chiếu ngày 15/7/1936, sự kiện lễ hội San Fermín ở thành phố Pamplona được giới thiệu rõ nét – nơi cuộc đảo chính dân sự-quân sự sau đó bùng nổ. Chỉ mười ngày sau, điện ảnh Mỹ đã ghi lại cảnh đóng cửa biên giới Pháp và thông báo từ đại sứ Mỹ gửi các tàu cứu hộ, khi chiến tranh lan rộng tại Tây Ban Nha, vốn trở thành điểm nóng của châu Âu trong thời kỳ đó.

Những cảnh quay chưa từng được công chiếu rộng rãi này là phần của kho lưu trữ phim khổng lồ Hearst - tổng cộng gần chín triệu mét phim 35mm ghi lại các sự kiện thế giới, trong đó có 288 cuộn phim hơn 30.000 mét ghi về chiến tranh Tây Ban Nha từ năm 1936 đến cuối thập niên 1960. Toàn bộ tài liệu này hiện được số hóa và công bố trên website newsreels.net dưới sự quản lý Đại học California. Các nhà nghiên cứu ghi nhận rằng nhiều thước phim còn thiếu dữ kiện chính xác về thời gian và địa điểm, nhưng vẫn có giá trị lịch sử sâu sắc trong việc khai mở bức tranh đa chiều về cuộc nội chiến và cách thông tin được truyền tải quốc tế.

Từ tháng 8/1936, các phim tin của Mỹ bắt đầu định hình quan điểm trung lập cùng nhấn mạnh các hoạt động cứu trợ nhân đạo. Các đoạn phim này phân chia theo ba chủ đề chính: mô tả hai phe đối đầu, phản ánh sự đau thương của dân thường, và công tác cứu trợ tị nạn. Một số cảnh quay tái hiện một đoàn tàu chở các du kích Cộng hòa với nắm tay giơ lên, đối lập với hình ảnh các trẻ em chơi đùa bên ngoài đội cảnh sát Anh tại Gibraltar, tạo nên sự chênh lệch sinh động trong diễn tiến sự kiện.

Không chỉ ghi lại các trận đánh như tại Madrid và Alcázar, các đoạn phim còn tiết lộ cảnh bạo lực thực tế có thể bị kiểm duyệt, như hình ảnh binh lính trong trang phục giản dị và vũ khí cũ kỹ tham chiến. Phụ nữ quân nhân cũng hiện diện rõ nét trong nhiều cảnh chiến đấu tay đôi. Những thước phim này phục vụ khán giả Mỹ quen thuộc với nội dung chiến sự, đồng thời xuất hiện trong các chương trình chuyên đề dành cho phụ nữ, thể hiện chiến tranh như một phần của cuộc sống thường nhật và giải trí qua điện ảnh.

Thư ký Ngoại giao Mỹ Cordell Hull và Đại sứ Claude Bowers nhiều lần xuất hiện trong các đoạn phim, thể hiện thông điệp theo đường lối chính sách ngoại giao Mỹ thời điểm đó, ủng hộ chính sách trung lập cũng như lệnh cấm chuyển giao vũ khí sang Tây Ban Nha nhằm hạn chế can thiệp quốc tế, dù nhiều bằng chứng cho thấy biện pháp này nghiêng về lợi ích cho phe Quốc gia dưới sự lãnh đạo của Franco. Dù vậy, sự đồng cảm với phe Cộng hòa cũng hiện hữu trong dư luận công chúng Mỹ, được tái hiện qua cách truyền tải hình ảnh mang tính mơ hồ, không bênh vực rõ ràng, thể hiện sự cân bằng chính trị thông qua nghệ thuật và truyền thông hình ảnh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.