Chủ tịch ZUS: Chưa sẵn sàng cho cuộc thảo luận về tăng tuổi nghỉ hưu ở Ba Lan

Tân Chủ tịch Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) mới nhậm chức đánh giá tình hình của cơ quan và Quỹ Bảo hiểm xã hội Ba Lan (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - FUS) đang ở trạng thái tốt. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận vẫn còn nhiều điểm có thể cải thiện, đặc biệt là các vấn đề liên quan tới nhân sự, trong đó mức lương thấp là thách thức lớn nhất. Đây cũng được xác định là ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch của ông.

Hiện tại, ZUS đang đối mặt với tranh chấp với các công đoàn đại diện cho nhân viên. Theo Chủ tịch ZUS, có nhiều thông tin sai lệch liên quan đến vấn đề này. Để ứng phó, ZUS đã chọn lối tiếp cận minh bạch hoàn toàn, tổ chức các cuộc đàm phán với công đoàn theo hình thức trực tuyến mở để toàn bộ nhân viên có thể theo dõi và tự mình đánh giá diễn biến. Cách làm này đã đem lại hiệu quả tích cực bằng việc khiến mọi người hiểu rõ giới hạn tài chính và pháp lý mà ZUS đang đối mặt, cảnh báo rằng một số yêu cầu hấp dẫn nhưng không phù hợp luật pháp sẽ không thể thực hiện.

ZUS đang duy trì liên hệ thường xuyên với Bộ Tài chính và Bộ Gia đình, Lao động và Chính sách Xã hội Ba Lan để thảo luận về ngân sách nhằm hỗ trợ việc tăng lương cho nhân viên. Tuy nhiên, các cuộc làm việc này được giữ dưới hình thức kín đáo để tránh gây áp lực dư luận không cần thiết, đồng thời tăng hiệu quả đạt được trong các thương lượng.

Song song với vấn đề thu nhập, Chủ tịch ZUS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan tâm đến sức khỏe tinh thần của nhân viên, do họ thường xuyên tiếp xúc và hỗ trợ các công dân gặp khó khăn. ZUS dự kiến hợp tác với Trung tâm Bảo hộ Lao động Trung ương để thiết lập các chương trình hỗ trợ tâm lý, bắt đầu bằng những hội thảo chuyên sâu. Kế hoạch mở rộng các hình thức hỗ trợ nhằm đặc biệt giúp đỡ nhân viên làm việc tại phòng phục vụ khách hàng và tổng đài. Hiện tỷ lệ nghỉ ốm trung bình mỗi ngày trong ZUS là khoảng 19,2%, bao gồm nhiều nguyên nhân đa dạng, cần được cải thiện qua các biện pháp hỗ trợ nhân viên.

ZUS tiếp tục đẩy mạnh việc triển khai công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm hỗ trợ khách hàng và nhân viên làm việc hiệu quả hơn. Hệ thống trợ lý ảo sẽ tận dụng kho dữ liệu nội bộ rộng lớn và quy trình phức tạp để cung cấp thông tin nhanh chóng, giảm tải công việc cho nhân viên. Mô hình tương tự đã được áp dụng thành công tại Bộ Gia đình và sẽ sớm mở rộng sang các cơ quan việc làm khác. Ngoài ra, ZUS cũng đang dùng các thuật toán phân tích rủi ro và lựa chọn đối tượng kiểm tra, trong khi trí tuệ nhân tạo tạo sinh là bước tiếp theo sẽ được phát triển.

Bộ đang chuẩn bị nhiều dự thảo luật nhằm đơn giản hóa thủ tục, trong đó có dự án Omnibus. Mục tiêu là đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình tại ZUS để tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả. Hiện tại, mặc dù phần lớn hồ sơ đã được số hóa, nhưng ZUS vẫn phải lưu giữ chứng từ giấy, phát sinh tốn kém. ZUS mong muốn sau khi tiếp nhận hồ sơ giấy, có thể số hóa ngay và chỉ xử lý bản điện tử, tương tự quy trình cấp chứng minh nhân dân hay hộ chiếu. Về dịch vụ, người dân vẫn được phép nộp hồ sơ bằng giấy bằng cách dành cho những người không tiếp cận kỹ thuật số, song ZUS ưu tiên sử dụng phương thức điện tử.

Tỷ lệ khách hàng nhận các khoản trợ cấp từ tài khoản ngân hàng hiện trên 81%. Tuy nhiên, vẫn còn một số người già ưu tiên nhận tiền mặt qua bưu tá, không chỉ vì hạn chế về tài khoản mà còn vì đó là dịp giao lưu với người khác. Chủ tịch ZUS cho biết sẽ duy trì phương thức này song khuyến khích số hóa để giảm chi phí. Hiện chi ngân hàng chỉ mất 9 groszy mỗi giao dịch, trong khi trả tiền mặt qua bưu tá ngốn gần 20 zł mỗi suất. Ông cũng lưu ý không thể ép những người lớn tuổi sử dụng hoàn toàn dịch vụ kỹ thuật số, vì những thế hệ này không quen với công nghệ.

ZUS cho biết vấn đề về các khoản lương hưu chỉ vài zł mỗi tháng là do luật định và thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội. ZUS chỉ có thể phân tích chi phí hành chính và hậu cần. Có đề xuất thanh toán số tiền lớn hơn nhưng theo chu kỳ dài hơn để giảm chi phí, tuy nhiên phương án này cần quyết định chính trị.

Dự án tệp dữ liệu bảo hiểm hợp nhất đang được Bộ Gia đình và ZUS phối hợp triển khai nhằm tự động hóa việc khai báo và thu nộp bảo hiểm xã hội, trước mắt tập trung giúp đỡ nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc này còn cần chuẩn bị pháp lý và kỹ thuật kéo dài nhiều năm, có thể mất từ 2-3 năm sau khi luật được thông qua để xây dựng hệ thống. ZUS cũng tham gia thiết kế các quy trình vận hành.

Chính phủ Ba Lan từng đề xuất ZUS sẽ chi trả lương ốm từ ngày đầu tiên nhân viên nghỉ bệnh, thay vì doanh nghiệp hiện nay. Chủ tịch ZUS đánh giá điều này sẽ làm tăng chi phí rất lớn và đòi hỏi hệ thống kiểm tra, giám sát nghiêm ngặt để tránh lạm dụng, đặc biệt tại những ngành lao động có tính mùa vụ cao. Ông cho biết cần hoàn thiện hệ thống quản lý và kiểm soát trước khi thực hiện chính sách này.

Chủ tịch ZUS nhìn nhận rằng vấn đề tuổi nghỉ hưu là cần thảo luận, nhưng chưa rõ theo hướng nào—có thể hạ tuổi hay tăng lên 65 tuổi như một số chính trị gia đề xuất. Các kinh nghiệm trước đây cho thấy xã hội Ba Lan khó chấp nhận việc chỉ nâng tuổi đối với phụ nữ. Đề xuất của Bộ trưởng Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz về việc cho phép phụ nữ có con được nghỉ hưu sớm hơn những người không có con cũng vấp phải nhiều băn khoăn, như quyền lợi của phụ nữ không có con và giới hạn số con được ưu đãi. Ngoài ra, tuổi nghỉ hưu thấp thường kéo theo mức lương hưu thấp hơn do nghỉ việc khi thu nhập còn cao dẫn đến khoảng cách thu nhập hưu trí giữa nam và nữ ngày càng lớn. Ông nhấn mạnh đây là chủ đề phức tạp cần bàn luận kỹ lưỡng, cân nhắc cả khía cạnh xã hội và ảnh hưởng lâu dài.

Dựa trên các khảo sát dư luận gần đây ông phân tích, phần lớn người dân Ba Lan vẫn muốn giữ nguyên độ tuổi nghỉ hưu hiện tại và chưa thích ứng để bắt đầu cuộc tranh luận về việc tăng hoặc sửa đổi tuổi nghỉ hưu. ZUS chỉ tập trung vào vai trò khách quan là cung cấp thông tin và phân tích tác động của các quyết định chính sách chứ không tham gia tranh luận chính trị.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.